KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda jahon yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 105 trillion AQSh dollarini tashkil etdi, bu global iqtisodiy jarayonlarning dinamikligini ko‘rsatadi [1]. Xalqaro Valyuta Jamg‘armasi ma’lumotlariga ko‘ra, rivojlangan mamlakatlar ushbu YaIMning taxminan 60% ini, rivojlanayotgan mamlakatlar esa qolgan 40% ini tashkil etadi, biroq keyingi guruhning o‘sish sur’atlari so‘nggi o‘n yillikda o‘rtacha 4-5% ni tashkil etib, rivojlangan mamlakatlardagi 1-2% o‘sish sur’atlaridan sezilarli darajada yuqori bo‘ldi [2]. O‘zbekiston iqtisodiyoti ham faol o‘sish bosqichida bo‘lib, 2023-yilda YaIM o‘sishi 6% ga yetdi [3]. Aholi jon boshiga YaIM ko‘rsatkichi esa 2022-yilda 2244 AQSh dollarini tashkil etgan holda, 2030-yilga borib yuqori o‘rta daromadli mamlakatlar qatoriga kirishni maqsad qilgan [3]. Global iqtisodiyotda davlatlarning iqtisodiy rivojlanish darajasi bo‘yicha farqlanishi, resurslar taqsimoti, texnologik taraqqiyot va aholi turmush darajasidagi tafovutlar jahon siyosati va savdosining asosiy determinantlaridan biri hisoblanadi. Bu holat mamlakatlar o‘rtasidagi hamkorlik, raqobat va integratsiya jarayonlariga bevosita ta’sir ko‘rsatadi, global barqarorlik va farovonlikka erishish uchun ushbu farqlarni chuqur tahlil qilishni taqozo etadi. Ushbu mavzu bugungi kunda ayniqsa dolzarbdir, chunki globallashuv jarayonlari jadallashgan, texnologik inqiloblar iqtisodiy landshaftni o‘zgartirmoqda va barqaror rivojlanish maqsadlari global kun tartibidan joy olgan. Rivojlangan va rivojlanayotgan iqtisodiy tizimlar o‘rtasidagi tafovutlarni tushunish, ularning o‘ziga xos xususiyatlarini, muammolarini va rivojlanish istiqbollarini tahlil qilish, har bir guruhga xos strategiyalarni ishlab chiqishda muhimdir. Masalan, rivojlanayotgan mamlakatlarning yuqori texnologiyali ishlab chiqarishga o‘tishdagi qiyinchiliklari, institutsional zaifliklari va kapital yetishmovchiligi kabi muammolar global iqtisodiy o‘sishning umumiy tezligiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Boshqa tomondan, rivojlangan mamlakatlardagi demografik qarish, innovatsiyalar sur’atining sekinlashishi va iqtisodiy o‘sishning turg‘unlashuvi ham yangi iqtisodiy modellar va siyosatlarni talab qilmoqda. Ushbu kurs ishi aynan shu kabi hal etilmagan muammolarni ilmiy jihatdan tushunish va ularga yechim topishga yordam beradi. Iqtisodiy tizimlarning rivojlanishi va ularning taqqosiy tahlili bo‘yicha ko‘plab xorijiy ol ...