KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekiston Respublikasi adabiyotshunosligi soʻnggi oʻn yillikda dinamik rivojlanish bosqichini boshidan kechirmoqda, bunda klassik adabiy merosni qayta baholash va zamonaviy adabiy jarayonlarni tahlil qilishga qaratilgan tadqiqotlar salmogʻi sezilarli darajada oshgan [1]. Xususan, Oʻzbekiston adabiyotshunosligi instituti tomonidan oʻtkazilgan soʻnggi tadqiqotlarga koʻra, nasriy asarlar tahliliga bagʻishlangan ilmiy ishlar soni 2020-yildan 2023-yilgacha 30% ga oʻsgan, ayniqsa kichik nasriy janrlar, yaʼni hikoyalar tahlili yoʻnalishidagi ishlar ulushi 18% ni tashkil etmoqda [2]. Global miqyosda esa, narratologiya va badiiy matn tahlili sohasidagi ilmiy izlanishlar yiliga oʻrtacha 7-9% ga kengayib, yangi tahlil metodlari va yondashuvlari joriy etilmoqda [3]. Said Ahmad ijodi, xususan, uning „Xandon pista“ toʻplamiga kirgan hikoyalar toʻplami ham oʻzbek adabiyotining eng yorqin sahifalaridan biri boʻlib, uzoq yillar davomida keng oʻquvchilar ommasi va adabiyotshunoslar tomonidan sevilgan va oʻrganilgan. Bu toʻplam oʻzbek nasrining realistik anʼanalarini chuqurlashtirishga, oʻquvchiga inson psixologiyasining murakkab qirralarini, qishloq hayotining joʻshqin manzaralarini va jamiyatdagi ijtimoiy-axloqiy muammolarni yorqin tasvirlashga xizmat qiladi. Biroq, zamonaviy adabiyotshunoslikning yangi nazariy-metodologik yondashuvlari nuqtai nazaridan, bu hikoyalarni qayta tahlil qilish va ularning adabiy-estetik qiymatini yangi rakursdan baholash zarurati yuzaga kelmoqda. Bugungi kunda adabiy asarlarga faqat anʼanaviy adabiy tanqidiy nuqtai nazardan yondashish, ularning koʻp qirrali maʼnolarini toʻliq ochib berishga qodir emas [4]. Xususan, Said Ahmad ijodi sovet davri kontekstida oʻrganilganligi sababli, uning asarlarida mavjud boʻlgan psixoanalitik qatlamlar, narrativ strategiyalar va kognitiv jarayonlar yetarli darajada tahlil qilinmagan. Adabiy asarlarni faqat sotsialistik realizm mezonlari bilan baholash, ularning individual, universal insoniy muammolarni aks ettirish salohiyatini cheklab qoʻygan [5]. Yangi tadqiqotlar esa hikoyachilikda risk tahlili, strategik rejalashtirish va KPI kabi zamonaviy tahlil instrumentlaridan foydalanishni taklif etadi, bu esa adabiy asarning oʻquvchiga taʼsirini, uning jamiyatdagi funksiyasini va madaniy qiymatini yanada chuqurroq anglash imkonini beradi [6]. Shuningdek, «Xandon pista» toʻplamidagi hikoyalarning bugungi kunda ...