KURS ISHI

KIRISH Sanoat korxonalarida kasb kasalliklarini oldini olish masalasi bugungi kunda global iqtisodiyot va aholi salomatligi uchun strategik ahamiyat kasb etmoqda. Xalqaro Mehnat Tashkiloti (XMT) ma'lumotlariga ko'ra, har yili butun dunyo bo'ylab 2.78 million kishi kasb kasalliklari yoki ish joyidagi baxtsiz hodisalar tufayli vafot etadi, bu esa global yalpi ichki mahsulotning (YAIM) 3.9% iga teng iqtisodiy yo'qotishlarga olib keladi [1, XMT "Global Trends in Occupational Accidents and Diseases" hisoboti, 2023]. O'zbekistonda esa, O'zbekiston Respublikasi Sog'liqni Saqlash Vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda qayd etilgan kasb kasalliklari soni 2020-yilga nisbatan 18% ga oshib, har 1000 ta sanoat ishchisiga o'rtacha 0.72 ni tashkil etdi [2, O'zR Sog'liqni Saqlash Vazirligi yillik hisoboti, 2024]. Ayniqsa, tog'-kon sanoati, kimyo, to'qimachilik va metallurgiya kabi og'ir sanoat tarmoqlarida kasbiy xavf omillarining yuqoriligi tufayli kasallanish ko'rsatkichlari boshqa sohalarga nisbatan 2.5 barobar yuqori bo'lib qolmoqda [3, O'zR Mehnatni Muhofaza Qilish Ilmiy Markazi, 2023]. Bu raqamlar kasb kasalliklarining nafaqat inson salomatligiga jiddiy tahdid solayotganini, balki korxonalar uchun ishlab chiqarish samaradorligini pasaytirib, ijtimoiy xarajatlarni oshirib, milliy iqtisodiyotga sezilarli salbiy ta'sir ko'rsatayotganini yaqqol ko'rsatadi. Mazkur mavzuning dolzarbligi, ayniqsa, O'zbekistonning jadal industrializatsiya jarayonida va iqtisodiy islohotlar sharoitida yanada ortmoqda. Yangi sanoat korxonalarining tashkil etilishi, texnologik modernizatsiya va ishlab chiqarish hajmlarining oshishi bilan birga, ish joylarida xavfsizlik va mehnat muhofazasini ta'minlashga bo'lgan talab ham oshib bormoqda. Ko'pgina korxonalarda eskirgan uskunalar, mehnat gigiyenasi qoidalariga rioya qilmaslik, xodimlarni yetarli darajada o'qitmaslik va shaxsiy himoya vositalari (SHHV) bilan ta'minlamaslik holatlari kasb kasalliklarining keng tarqalishiga zamin yaratmoqda. Bundan tashqari, kasb kasalliklarini oldini olish bo'yicha profilaktik choralarning iqtisodiy asoslanishi va investitsiyalarning samaradorligini baholash mexanizmlari yetarli darajada rivojlanmagan. Natijada, korxonalar kasb kasalliklari tufayli yuzaga keladigan bilvosita xarajatlar (ishchi kuchining yo'qolishi, malakali kadrlar tanqisligi, tibbiy xizmat xarajatlari va kompensatsiyalar) ularni oldini olishg ...