KURS ISHI

KIRISH Mehnat muhofazasi fanining muhim yo‘nalishlaridan biri bo‘lgan sanoat korxonalarida kasb kasalliklarini oldini olish masalasi bugungi kunda global iqtisodiyotda ham, O‘zbekiston iqtisodiyotida ham alohida dolzarblikka ega. Xalqaro mehnat tashkiloti (XMT) ma’lumotlariga ko‘ra, har yili dunyo bo‘yicha 2,78 million ishchi kasb kasalliklari yoki ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalar oqibatida vafot etadi, bu esa global iqtisodiyotga har yili 3,9% YIM (YaIM) miqdorida zarar keltiradi [1]. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda respublikamizda rasman qayd etilgan kasb kasalliklari soni oldingi yilga nisbatan 8,5% ga oshgan [2]. Ayniqsa, tog‘-kon, kimyo, to‘qimachilik va metallurgiya sanoati korxonalarida chang, shovqin, vibratsiya va toksik moddalar ta’sirida kelib chiqadigan pnevmokonioz, surunkali bronxit, professional karlik kabi kasalliklar yuqori ko‘rsatkichlarni tashkil etmoqda. Masalan, tog‘-kon sanoatida pnevmokonioz bilan kasallanish darajasi 1000 ishchiga 5,3 holatni tashkil etadi [3]. Bu holat nafaqat ishchilarning sog‘lig‘i va hayoti uchun jiddiy tahdid, balki korxonalar uchun ishlab chiqarish samaradorligining pasayishi, ijtimoiy to‘lovlar va tibbiy xarajatlarning ortishi kabi iqtisodiy yo‘qotishlarga ham sabab bo‘ladi. Shu bois, kasb kasalliklarini oldini olish bo‘yicha samarali profilaktika choralarini ishlab chiqish va ularni amaliyotga joriy etish, korxonalarda mehnat muhofazasi tizimini takomillashtirish bugungi kunda strategik ahamiyat kasb etadi. Ushbu mavzu, ayniqsa, sanoatning jadallik bilan rivojlanishi, yangi texnologiyalarning joriy etilishi va ishlab chiqarish jarayonlarining murakkablashuvi fonida alohida dolzarblikka ega. Mavjud nazariy va amaliy yondashuvlarga qaramay, kasb kasalliklarining oldini olish borasida hal etilmagan qator muammolar mavjud. Jumladan, xavflarni baholashning aniq va universal metodologiyalarini ishlab chiqish, profilaktika tadbirlarining iqtisodiy samaradorligini moliyaviy-iqtisodiy nuqtai nazardan asoslash, korxonalarda mehnat muhofazasi madaniyatini shakllantirish va xodimlarning ushbu jarayondagi faolligini oshirish mexanizmlari yetarli darajada o‘rganilmagan. Shuningdek, xalqaro standartlarni O‘zbekiston sharoitlariga moslashtirish va ularni samarali joriy etishda ham qator qiyinchiliklar kuzatilmoqda. Ayniqsa, kichik va o‘rta biznes subyektlarida mehn ...