KURS ISHI

KIRISH Ta'mirlash korxonalari sanoat va xizmat ko'rsatish sohalarida muhim o'rin tutadi, ularda turli xil texnika va uskunalar ta'mirlanadi, bu jarayon ko'pincha chang, zararli gazlar, bug'lar va kimyoviy moddalar ajralib chiqishi bilan bog'liq. O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda respublikadagi sanoat ishlab chiqarish hajmi 669,3 trillion so'mni tashkil etgan bo'lib [1], ushbu hajmni ta'minlashda ta'mirlash-mexanika ishlari salmog'i ham sezilarli darajada yuqori. Xususan, 2022-yilda sanoatdagi mehnat sharoiti og'ir va zararli bo'lgan ish joylarining ulushi 17,2% ni tashkil etgan [2], bu esa ishchi-xizmatchilarning salomatligini himoya qilish bo'yicha chora-tadbirlar zarurligini ko'rsatadi. Jahon Sog'liqni Saqlash Tashkiloti (JSST) ma'lumotlariga ko'ra, noto'g'ri ventilyatsiya va iflos havo har yili millionlab odamlarning kasallanishiga yoki o'limiga sabab bo'ladi [3], bu esa ish joylarida havo sifatini ta'minlashning global ahamiyatini ta'kidlaydi. Ta'mirlash korxonalaridagi ish joylarida chang, metan, kislota bug'lari, erituvchilar va boshqa zaharli moddalarning belgilangan me'yorlardan yuqori konsentratsiyada mavjudligi nafas olish organlari kasalliklari, allergik reaksiyalar, surunkali intoksikatsiyalar va hatto professional kasalliklar rivojlanishiga olib kelishi mumkin [4]. Ushbu holat mehnat unumdorligining pasayishiga, ishdan qolishlarga va korxona uchun katta iqtisodiy yo'qotishlarga sabab bo'ladi. Bugungi kunda ta'mirlash korxonalarida havo almashtirish tizimlarini hisoblash va loyihalash masalasi dolzarb muammo bo'lib qolmoqda, chunki mavjud ventilyatsiya tizimlari ko'pincha eski standartlar asosida qurilgan bo'lib, zamonaviy texnologik jarayonlar va mehnat muhofazasi talablariga javob bermaydi. Ko'pgina korxonalarda yangi uskunalar o'rnatilishi bilan birga, havo almashinuvi va ifloslantiruvchi moddalarni chiqarib yuborish bo'yicha talablar ham o'zgaradi, ammo ventilyatsiya tizimini qayta loyihalashga e'tibor berilmaydi. Bu esa ishchi zonadagi havoning ifloslanishi darajasini oshiradi va ishchilar salomatligiga jiddiy xavf tug'diradi. Shu bilan birga, ventilyatsiya tizimlarining energiya samaradorligi ham muhim masala hisoblanadi, chunki noto'g'ri loyihalashtirilgan tizimlar katta miqdordagi elektr energiyasini iste'mol qilib, korxona xarajatlarini oshiradi [5]. Shuning uchun, ta'mirlash korxonalari uch ...