KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda O‘zbekistonda sodir etilgan jinoyatlar umumiy soni 81 ming 730 tani tashkil etib, uning qariyb 30%ini shaxsga qarshi jinoyatlar tashkil etgan [1]. Xususan, O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining 2023-yilgi statistik ma’lumotlariga ko‘ra, qotillik bilan bog‘liq jinoyatlar 550 holatni, qasddan badanga og‘ir shikast yetkazish holatlari esa 1 ming 200 dan ortiq bo‘lgan [2]. Global miqyosda, Birlashgan Millatlar Tashkilotining Narkotiklar va Jinoyatchilik bo‘yicha idorasi (UNODC) ma’lumotlariga ko‘ra, har yili dunyo bo‘ylab 400 mingdan ortiq odam qasddan o‘ldiriladi, bu esa dunyo aholisining har 100 ming nafari uchun o‘rtacha 5,3 ko‘rsatkichni tashkil etadi [3]. Ushbu raqamlar shaxsga qarshi jinoyatlarning nafaqat O‘zbekiston, balki butun dunyo miqyosida ham jiddiy muammo ekanligini, inson hayoti, sog‘lig‘i va erkinligiga doimiy tahdid solayotganligini yaqqol ko‘rsatadi. Shaxsga qarshi jinoyatlar jamiyatning tinchligi va barqarorligiga putur yetkazuvchi eng xavfli qilmishlardan hisoblanadi. Bugungi kunda bu turdagi jinoyatlarning oldini olish, ularni samarali tergov qilish va jinoyatchilikka qarshi kurashish mexanizmlarini takomillashtirish dolzarb vazifa bo‘lib qolmoqda. Mavjud qonunchilik va amaliyotda shaxsga qarshi jinoyatlarni samarali oldini olish va ularga qarshi kurashishda ayrim bo‘shliqlar, xususan, profilaktika choralarini optimallashtirish, jinoyatlarni tahlil qilishning zamonaviy usullarini joriy etish va xalqaro tajribani mahalliy sharoitga moslashtirish kabi masalalar yetarli darajada hal etilmagan. Shu bois, ushbu mavzuni har tomonlama o‘rganish, mavjud muammolarga yechim topish va samaradorlikni oshirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqish muhim ahamiyatga ega. Shaxsga qarshi jinoyatlar muammosi jahon jinoyat huquqi fanida uzoq vaqtdan buyon tadqiq etib kelinayotgan masalalardan biridir. Bu yo‘nalishda ko‘plab xorijiy olimlar, jumladan, Emilio Durkheim (1897) o‘zining anomiya nazariyasi orqali ijtimoiy normalarning susayishi jinoyatchilikning, shu jumladan shaxsga qarshi jinoyatlarning o‘sishiga olib kelishini asoslagan [5]. Robert Merton (1938) esa ijtimoiy stress nazariyasini ishlab chiqib, jamiyatdagi tengsizlik va resurslarga erishish imkoniyatlarining cheklanganligi jinoyat sodir etishga undovchi omil bo‘lishini ko‘rsatgan [6]. Cesare Lombroso (1876) "Jinoyatchi odam" asarida jinoyatchilikning biologik va antropologik saba ...