KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda aholi xulq-atvorini o‘rganish bo‘yicha amalga oshirilgan so‘rovnomalar natijalariga ko‘ra, yoshlar orasida ijtimoiy tarmoqlardagi faollikning o‘rtacha 78% ga yetgani, bu esa ularning ijtimoiy xulqiga bevosita ta’sir ko‘rsatuvchi omillardan biri ekanligini ko‘rsatadi [1]. Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yildagi farmonlari va qarorlarida ijtimoiy-psixologik barqarorlikni ta’minlash, jamiyatda huquqbuzarliklarning oldini olish va sog‘lom muhitni shakllantirish muhim vazifa etib belgilangan bo‘lib, bu vazifalarning samarali ijrosi shaxsning ijtimoiy xulqini boshqaruvchi omillarni chuqur o‘rganishni taqozo etadi [2]. BMTning Taraqqiyot Dasturi hisobotlariga ko‘ra, global miqyosda ijtimoiy adolatsizlik va notekis imkoniyatlar dunyo aholisining 25% dan ortig‘ining xulq-atvorida salbiy o‘zgarishlarga sabab bo‘lmoqda [3]. Ushbu holatlar shaxsning ijtimoiy xulqini shakllantiruvchi va boshqaruvchi omillarni ilmiy asosda tahlil qilish, ularning jamiyatga ta’sirini baholash va muammoli xulq-atvorning oldini olish bo‘yicha samarali mexanizmlarni ishlab chiqish dolzarb ekanligini ko‘rsatadi. Bugungi kunda global miqyosda ijtimoiy transformatsiyalar, raqamli texnologiyalarning shaxsga ta’siri, migratsiya jarayonlari va urbanizatsiya kabi omillar jamiyatda yangi turdagi ijtimoiy xulqlarni yuzaga keltirmoqda, shu bilan birga mavjud ijtimoiy muammolarni murakkablashtirmoqda [4]. Ayniqsa, yoshlar orasida deviant xulq-atvorning ortib borishi, ekstremistik g‘oyalarning tarqalishi xavfi va oilaviy qadriyatlarning inqirozi kabi muammolar shaxsning ijtimoiy xulqini chuqur o‘rganish va unga ta’sir etuvchi omillarni nazorat qilish zaruriyatini kuchaytiradi [5]. Psixologiya fanida shaxsning ijtimoiy xulqini boshqaruvchi omillarni tizimli tahlil qilish, ularning interaksiya mexanizmlarini aniqlash va ijtimoiy moslashuvni ta’minlashga qaratilgan amaliy yechimlarni taklif etish muhim ahamiyat kasb etadi. Shu boisdan, mazkur mavzuning dolzarbligi shaxs va jamiyat o‘rtasidagi uyg‘unlikni ta’minlash, ijtimoiy barqarorlikni mustahkamlash hamda kelajak avlodning ijtimoiy-psixologik salomatligini asrashdagi muhim o‘rnida namoyon bo‘ladi. Shaxsning ijtimoiy xulqini boshqaruvchi omillarni o‘rganish bo‘yicha jahon psixologiya va sotsiologiya fanida ko‘plab yetakchi olimlar tadqiqotlar olib borganlar. Misol uchun, Albert Bandura (1977) o‘zining ijtim ...