KURS ISHI

KIRISH XVI asrda Movarounnahrda hukmronlik qilgan Shayboniylar sulolasining Oʻzbekiston tarixidagi oʻrni Islom tarixi fanida muhim tadqiqot obyekti hisoblanadi. Bugungi kunda Oʻzbekiston Respublikasining 36 milliondan ortiq aholisining 96,5% dan ziyodi islom diniga eʼtiqod qiladi [1]. Xususan, hanafiylik mazhabi mamlakatdagi eng keng tarqalgan mazhab boʻlib, aholining katta qismi tomonidan qabul qilingan [2]. Movarounnahrda islom madaniyati va ilm-fanining rivojlanishida shayboniylar davri muhim rol oʻynaganligi sababli, bu davrni chuqur oʻrganish zamonaviy Oʻzbekistonning madaniy va diniy merosini tushunish uchun zarurdir. Soʻnggi yillarda Islom taraqqiyot banki (IDB) tomonidan Markaziy Osiyodagi madrasalar va madaniy-tarixiy obidalarni restavratsiya qilishga 200 million dollardan ortiq sarmoya kiritilgan boʻlib [3], bu shayboniylar davri meʼmorchilik va ilm-fan markazlarini oʻrganishga boʻlgan global qiziqishning yaqqol dalilidir. Shayboniylar davrida qurilgan Mir Arab madrasasi, Koʻkaldosh madrasasi kabi muassasalar hozir ham oʻz ahamiyatini yoʻqotmagan boʻlib, ularda diniy taʼlim tizimi davom etmoqda. Mazkur mavzu bugungi kunda, ayniqsa, Oʻzbekistonning oʻz tarixiy ildizlariga qaytish, milliy oʻzlikni anglash va xalqaro maydonda oʻz madaniy-tarixiy merosini targʻib qilish strategiyalari doirasida alohida ahamiyat kasb etadi. Shayboniylar sulolasi davrida ilm-fan, madaniyat va meʼmorchilik sohasida erishilgan yutuqlar hozirgi kunda ham respublikaning turizm salohiyatini oshirishga xizmat qiladi. Biroq, sulolaning davlat boshqaruvi, siyosiy tashkiloti, iqtisodiy islohotlari va ijtimoiy tuzilmasi boʻyicha kompleks tahlillar yetarli darajada olib borilmagan. Ayniqsa, shayboniylar hukmronligi davrida islom huquqi, taʼlim tizimi va din-davlat munosabatlarining evolyutsiyasi masalalari chuqur oʻrganishga muhtoj. Shu bilan birga, Dashti Qipchoqdan kelgan koʻchmanchilarning Movarounnahrning oʻtroq aholisi bilan integratsiyasi va uning madaniy oqibatlari boʻyicha ham jiddiy ilmiy boʻshliqlar mavjud boʻlib, bu dolzarb tadqiqot muammosi hisoblanadi. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi xalqaro va mahalliy ilmiy doiralarda sezilarli darajada farq qiladi. Jahon olimlari orasida shayboniylar davri tarixini oʻrganishga oid bir qator fundamental ishlar mavjud. Masalan, V.V. Bartold (1963) oʻzining "Turkiston moʻgʻullar istilosigacha" asarida shayboniylar sulolasining Mov ...