KURS ISHI

KIRISH Bugungi axborotlashgan jamiyatda raqamli ma'lumotlarning himoyalanishi milliy va global miqyosdagi ustuvor vazifalardan biri hisoblanadi. O'zbekiston Respublikasi Raqamli Texnologiyalar Vazirligi (2023) ma'lumotlariga ko'ra, mamlakatda axborotlashtirish darajasi sezilarli o'sishga erishgan bo'lib, davlat xizmatlarining 70% dan ortig'i raqamli formatga o'tkazilgan [1]. Elektron tijorat hajmi 2022-yilda 15 trillion so'mdan oshib, oldingi yilga nisbatan 55% o'sgan [2]. Biroq, shu bilan birga, kiberxavfsizlik tahdidlari ham keskin ortib bormoqda; O'zbekiston Milliy Kiberxavfsizlik Markazi (2023) hisobotlariga ko'ra, 2023-yil davomida axborot tizimlariga uyushtirilgan hujumlar soni 35% ga oshgan [3]. Global miqyosda esa, MarketsandMarkets (2023) tadqiqotlariga ko'ra, kiberxavfsizlik bozori hajmi 2028-yilga borib 372 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda, bu esa ma'lumotlarni shifrlash texnologiyalariga bo'lgan talabning global ahamiyatini ko'rsatadi [4]. Ushbu statistik ko'rsatkichlar axborot xavfsizligini ta'minlashda simmetrik kriptografik algoritmlarning, xususan, DES (Data Encryption Standard) va AES (Advanced Encryption Standard) kabi standartlarning naqadar muhimligini yaqqol namoyish etadi. Ularning samarali qo'llanilishi va doimiy takomillashtirilishi raqamli iqtisodiyotning barqaror rivojlanishi hamda fuqarolar ma'lumotlarining daxlsizligini ta'minlash uchun asosiy shartlardan biridir. Simmetrik kriptografiya algoritmlari, ayniqsa DES va AES, zamonaviy axborot tizimlarida ma'lumotlar maxfiyligini va yaxlitligini ta'minlashda muhim rol o'ynaydi. Bugungi kunda internetga ulangan qurilmalar sonining eksponensial o'sishi (IoT) va bulutli texnologiyalarning keng tarqalishi ma'lumotlarni himoyalashning yangi va murakkab muammolarini keltirib chiqarmoqda [5]. Eskirgan va zaif algoritmlardan foydalanish korporativ sirlardan tortib, shaxsiy ma'lumotlarning oqib chiqishigacha bo'lgan jiddiy oqibatlarga olib kelishi mumkin. DES algoritmining zaiflashuvi va AESning uning o'rniga qabul qilinishi, kriptografiya sohasidagi doimiy evolyutsiyani va mavjud tahdidlarga moslashish zaruratini aks ettiradi. Mavjud muammolar qatoriga DES kabi eski algoritmlarning hali ham ba'zi tizimlarda qo'llanilishi natijasida yuzaga keladigan xavfsizlik risklari, AES ning turli apparat va dasturiy platformalarda optimallashuvi, shuningdek, kalit boshqaruvi va kriptografik t ...