KURS ISHI

KIRISH Simsiz sensor tarmoqlarda pog‘onalarni o‘zaro optimallashtirish jarayonini modellashtirish Taqdim etilgan mavzuning dolzarbligi va zaruriyati shundaki, global Simsiz Sensor Tarmoqlar (SST) bozorining hajmi 2023-yilda 70 milliard dollarni tashkil etib, 2029-yilga qadar yillik o'rtacha 19.5% o'sish bilan 200 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. Bu o'sish SST texnologiyalarining qishloq xo'jaligi, sog'liqni saqlash, sanoat avtomatlashtirish va aqlli shaharlar kabi sohalardagi keng qo'llanilishi bilan bog'liq. O'zbekistonda ham raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish dasturlari doirasida IoT texnologiyalariga sarmoyalar sezilarli darajada ortmoqda. Masalan, 2023-yilda O'zbekistonda IoT qurilmalarining jami soni 5.2 milliondan oshib, bu ko'rsatkich har yili o'rtacha 25% dan yuqori tempda o'sishi kutilmoqda [2]. Bu esa SST tizimlarining samaradorligini oshirish, ularning xizmat muddatini uzaytirish va resurslardan oqilona foydalanish masalasini yanada dolzarb qiladi. Energiya samaradorligi, ma'lumot uzatish kechikishining minimallashtirilishi va tarmoq xizmat muddatining optimallashtirilishi SSTning asosiy ekspluatatsion ko'rsatkichlari bo'lib, ular bevosita tarmoqning umumiy rentabelligi va barqarorligiga ta'sir qiladi. Ushbu tadqiqot mavzusi hozirgi vaqtda ayniqsa ahamiyatli, chunki SST larning kengayib borishi bilan energiya iste'moli, ma'lumot uzatish kechikishi va tarmoq barqarorligi bilan bog'liq bir qator hal qilinmagan muammolar yuzaga kelmoqda. SSTlar ko'pincha cheklangan energiya manbalariga ega bo'lgan kichik, arzon tugunlardan tashkil topganligi sababli, har bir tugunning energiya iste'molini minimallashtirish va shu bilan birga tarmoqning umumiy xizmat muddatini maksimal darajada oshirish muhim ahamiyat kasb etadi. Bundan tashqari, ma'lumotlarni ishonchli va o'z vaqtida yetkazib berish aqlli qishloq xo'jaligi yoki tibbiyot monitoringi kabi kritik ilovalar uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega. Mavjud optimallashtirish yechimlari ko'pincha faqat bitta parametrga (masalan, energiya yoki kechikish) e'tibor qaratadi, bu esa boshqa parametrlarning yomonlashishiga olib kelishi mumkin. Shu sababli, turli "pog'onalar" – energiya samaradorligi, tarmoq xizmat muddati, ma'lumot uzatish kechikishi kabi o'lchovlar o'rtasidagi o'zaro bog'liqlikni hisobga olgan holda integrallashgan optimallashtirish modelini ishlab chiqish zarurati katta. Mavzuning ...