KURS ISHI

KIRISH Energiya resurslaridan samarali foydalanish global iqtisodiyotning barqaror rivojlanishi uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega bo'lib, uning samaradorligini oshirish bo'yicha doimiy izlanishlar olib borilmoqda. Xalqaro Energetika Agentligi (IEA) ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda dunyo bo'yicha umumiy energiya iste'moli 2022-yilga nisbatan 2.8% ga oshgan [1]. Bu o'sish asosan rivojlanayotgan mamlakatlardagi sanoatlashuv va urbanizatsiya bilan bog'liq bo'lib, energiya talabining kelgusi yillarda ham o'sishini prognoz qilmoqda. O'zbekiston Energetika vazirligi taqdim etgan statistik ma'lumotlarga ko'ra, respublikamizda 2023-yilda elektr energiyasi iste'moli 78.5 milliard kVt/soatni tashkil etib, bu 2022-yilga nisbatan 6.2% ga ko'pdir [2]. Aholining o'sishi, sanoatning kengayishi va infratuzilmaning rivojlanishi bilan energiya iste'moli har yili o'rtacha 5-7% ga o'sib bormoqda [3]. Mazkur holat energiya resurslarini optimallashtirish, ulardan oqilona foydalanish va isrofgarchilikni kamaytirish masalasini dolzarb vazifalar sirasiga kiritadi. Ayniqsa, markazlashgan energiya ta'minotining sezilarli qismini tashkil etuvchi elektr energiyasini ishlab chiqarishda tabiiy gazdan foydalanish O'zbekistonning uglerod izini kamaytirish va iqtisodiy barqarorlikni ta'minlash yo'lidagi strategik maqsadlariga erishishda muhim to'siq bo'lib qolmoqda [4]. Shuningdek, mavjud energiya tizimlarining eskirganligi va ularda raqamli texnologiyalarning yetarli darajada joriy etilmaganligi energiya sarfining oshishiga va samaradorlikning pasayishiga olib kelmoqda. Bugungi kunda energiya sarfini bashorat qilish va avtomatik boshqaruv tizimlarini joriy etishga bo'lgan ehtiyoj energiya resurslarining cheklanganligi, atrof-muhitga ta'sirining ortib borayotganligi va energiya narxlarining o'zgaruvchanligi bilan bog'liq. Jahonda iqlim o'zgarishi va barqaror rivojlanish maqsadlari doirasida energiya samaradorligini oshirish ustuvor yo'nalishlardan biri hisoblanadi. O'zbekistonda ham Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev tomonidan tasdiqlangan "O'zbekiston – 2030" strategiyasida energiya samaradorligini 2030-yilga qadar 30% ga oshirish vazifasi belgilangan [5]. Bu esa energiya tizimlarini modernizatsiya qilish, raqamlashtirish va sun'iy intellekt (SI) hamda narsalar interneti (IoT) texnologiyalaridan keng foydalanishni taqozo etadi. Mazkur texnologiyalar energiya sarfini aniq bashorat qilish, rea ...