KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda dunyo bo‘yicha tarixiy tadqiqotlarga qilingan investitsiyalar hajmi 1.5 milliard dollarni tashkil etdi, bu esa tarixshunoslik sohasining global miqyosda o‘sib borayotgan ahamiyatidan dalolat beradi [1]. Xitoy tarixini o‘rganishga bo‘lgan qiziqish so‘nggi besh yilda 30% ga o‘sgan [2], xususan, Sin sulolasi davri tarixshunosligiga oid ilmiy ishlar soni 2020-yildan beri har yili o‘rtacha 12% ga ortib bormoqda [3]. O‘zbekistonda esa 2022-yilda tarixiy manbashunoslikka oid ilmiy loyihalarga yo‘naltirilgan davlat grantlari miqdori 2.5 milliard so‘mga yetgan bo‘lib [4], bu sohada tadqiqotlar olib borish uchun mustahkam asos yaratmoqda. Xususan, O‘zbekiston Fanlar akademiyasi Tarix instituti tomonidan Sin sulolasi davriga oid xitoy va Markaziy Osiyo aloqalarini o‘rganuvchi loyihalarga bo‘lgan ehtiyoj 2023-yilda 18% ga oshgan [5]. Ushbu raqamlar Sin sulolasi tarixshunosligini chuqur o‘rganishning nazariy va amaliy dolzarbligini yaqqol ko‘rsatadi. Sin sulolasi tarixshunosligi bugungi kunda ham bir qator hal etilmagan muammolarga duch kelmoqda. Jumladan, sulolaning yakuniy davridagi iqtisodiy islohotlar va ularning ijtimoiy ta’siri bo‘yicha bir qancha bahsli nuqtalar mavjud [6]. Bundan tashqari, Sin imperatorlik davrida Xitoyning G‘arb bilan munosabatlari, ayniqsa, madaniy almashinuv va texnologik transfer jarayonlari yetarli darajada tahlil etilmagan. Post-kolonial nazariya nuqtai nazaridan, Sin sulolasi davrining G‘arb tomonidan shakllantirilgan tarixiy narrativlari qayta ko‘rib chiqishga muhtoj bo‘lib, bu o‘z navbatida xolis va muvozanatli tarixiy tasvirni yaratishga xizmat qiladi [7]. Manbashunoslik fanining metodologik yondashuvlarini qo‘llash orqali mavjud manbalarni tanqidiy tahlil qilish va yangi yondashuvlar asosida Sin sulolasi tarixshunosligidagi kamchiliklarni to‘ldirish bugungi kunning asosiy vazifalaridan hisoblanadi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi jahon miqyosida va O‘zbekiston kontekstida turli shakllarda namoyon bo‘ladi. Xalqaro olimlar orasida Mark Mancall (1984) Sin sulolasi tashqi siyosati va uning Markaziy Osiyo bilan aloqalarini o‘rgangan bo‘lib, sulolaning geostrategik strategiyalarini ochib bergan [8]. Jonathan Spence (1990) esa Sin imperatorligining ichki siyosati, imperator Kangxi va uning hukmronlik davri madaniy siyosatiga oid fundamental tadqiqotlar o‘tkazgan [9]. Evelyn S. Rawski (1998) manchu elitasi va uning xitoy ...