KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 2023-2024 o'quv yilida umumta'lim maktablaridagi o'quvchilar soni 6,8 milliondan oshib, sinflarda o'rtacha 35-40 nafar o'quvchi to'g'ri kelayotgani [1] ta'lim jarayonida har bir shaxsning to'laqonli rivojlanishi va ijtimoiy moslashuvini ta'minlashda sinf jamoasini shakllantirishning muhimligini ko'rsatmoqda. Xalqaro baholashlar, jumladan PISA testlari natijalariga ko'ra, O'zbekiston o'quvchilarining ijtimoiy-hissiy ko'nikmalarni rivojlantirishdagi o'rtacha ko'rsatkichlari rivojlangan mamlakatlarnikidan 15-20% past [2]. Bu ko'rsatkich, o'quvchilarning akademik muvaffaqiyatlariga bilvosita ta'sir ko'rsatishi bilan birga, ularning kelajakdagi shaxsiy va professional hayotida ham muhim rol o'ynaydi. Tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, samarali shakllangan sinf jamoasida akademik o'zlashtirish 10-15% ga oshadi, tajovuzkorlik va buling (bullying) holatlari esa 20% gacha kamayadi [3]. Shu sababli, sinf jamoasini shakllantirishga qaratilgan tizimli yondashuv, nafaqat ta'lim sifatini oshirish, balki jamiyatda sog'lom shaxslarni voyaga yetkazish uchun ham strategik ahamiyat kasb etadi. Hozirgi globallashuv va raqamli transformatsiya davrida o'quvchilarning ijtimoiy-hissiy ko'nikmalari (SEL) rivojlanishi tobora dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Texnologiyalar o'quvchilar o'rtasidagi to'g'ridan-to'g'ri muloqotni kamaytirib, ularning ijtimoiy moslashuviga salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin. Mazkur sharoitda sinf jamoasi o'quvchilar uchun xavfsiz va qo'llab-quvvatlovchi muhitni yaratish, o'zaro hamkorlik, empatiya va muammolarni hal qilish ko'nikmalarini rivojlantirish uchun muhim platforma bo'lib xizmat qiladi. Biroq, O'zbekiston ta'lim tizimida sinf jamoasini shakllantirishga oid aniq, tizimli va amaliy-metodik yondashuvlar yetarli darajada ishlab chiqilmagan. O'qituvchilar ko'pincha bu jarayonni intuitiv ravishda amalga oshiradilar, bu esa jamoa shakllanishining samaradorligini pasaytiradi. Ayniqsa, boshlang'ich sinflarda, o'quvchilarning ijtimoiy normalar va qadriyatlarni o'zlashtirish jarayoni kechadigan davrda, bu muammo yanada keskin tus oladi. Shu bois, sinf jamoasini shakllantirishning bosqichlari, samarali usullari va ularning amaliyotdagi qo'llanilishini ilmiy asosda o'rganish va tahlil qilish muhimdir. Sinf jamoasini shakllantirish muammosi jahon pedagogikasida uzoq yillardan beri faol o'rganib kelinadi. Bu borada J. Dewey [4] "Ta'lim va demokra ...