KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi maʼlumotlariga koʻra, 2023-2024 oʻquv yilida 1-sinfga qabul qilingan oʻquvchilar soni 680 ming nafardan oshgan [1]. Bu raqam har yili mamlakatimiz taʼlim tizimiga kirib kelayotgan yosh avlodning koʻlami va ularning dastlabki savodxonlik darajasi jamiyat rivoji uchun fundamental ahamiyatga ega ekanligini koʻrsatadi. Afsuski, Birlashgan Millatlar Tashkilotining Taʼlim, fan va madaniyat masalalari boʻyicha tashkiloti (UNESCO)ning 2022 yilgi hisobotiga koʻra, boshlangʻich sinf oʻquvchilari orasida oʻqish va yozish savodxonligi boʻyicha minimal talablarni bajara olmaydiganlarning ulushi ayrim hududlarda 15-20% gacha yetishi mumkin [2]. Bu holat, oʻquvchilarning keyingi taʼlim bosqichlarida muvaffaqiyatga erishishlariga jiddiy toʻsiq boʻlishi bilan birga, ularning ijtimoiylashuvi va shaxs sifatida shakllanishiga ham salbiy taʼsir koʻrsatadi. Shuningdek, Jahon banki tomonidan 2023 yilda chop etilgan "Oʻzbekiston taʼlim sektori tahlili" hisobotida, sinfdan tashqari faoliyatlarning savodxonlikni oshirishdagi salohiyati yetarlicha ishga solinmayotganligi qayd etilgan va bu borada yangi, innovatsion yondashuvlarga ehtiyoj borligi taʼkidlangan [3]. Ushbu tadqiqot mavzusining dolzarbligi shundaki, anʼanaviy sinf darslari barcha oʻquvchilarning individual ehtiyojlarini toʻliq qondira olmaydi. Ayniqsa, 1-sinf oʻquvchilari uchun oʻqish savodxonligini shakllantirish jarayoni koʻp vaqt, individual yondashuv va turli metodikalarni talab qiladi. Sinfdan tashqari tayyorlov darslari aynan shu boʻshliqni toʻldirishga qaratilgan boʻlib, oʻquvchilarning oʻqish, yozish va tushunish qobiliyatlarini rivojlantirish uchun qulay, interfaol va qoʻshimcha imkoniyatlar yaratadi. Hozirgi kunda maktablarda sinfdan tashqari tayyorlov darslarini tashkil etishda tizimli metodika va samaradorlikni baholash mexanizmlari yetarlicha ishlab chiqilmagan. Natijada, ushbu darslarning sifati va samarasi har doim ham kutilgan natijani bermaydi, bu esa oʻquvchilarning savodxonlik darajasini oshirish boʻyicha mavjud muammolarni hal etishga toʻsqinlik qilmoqda. Mavzuning oʻrganilganlik darajasiga kelsak, xalqaro miqyosda sinfdan tashqari taʼlim va savodxonlikni rivojlantirishga qaratilgan koʻplab tadqiqotlar oʻtkazilgan. Masalan, Jean Piaget (1970) [4] bolalar kognitiv rivojlanishi nazariyasini ishlab chiqqan boʻlib, uning ishlari bolalarning oʻrganish ...