KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda meva-sabzavot mahsulotlarini qayta ishlash sanoati so‘nggi yillarda jadal rivojlanmoqda, bu esa aholining sifatli va xavfsiz oziq-ovqat mahsulotlariga bo‘lgan talabini qondirishda muhim ahamiyat kasb etadi. O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligining 2023-yilgi ma’lumotlariga ko‘ra, meva-sabzavot mahsulotlarini qayta ishlash hajmi 2022-yilga nisbatan 15% ga oshib, 3,2 million tonnani tashkil etgan [1]. Jahon miqyosida o‘rik sharbati bozori hajmi 2023-yilda 2,5 milliard AQSH dollarini tashkil etgan bo‘lib, 2030-yilga qadar yillik o‘sish sur’ati (CAGR) 4,8% ni tashkil etishi prognoz qilinmoqda [2]. Bu ko‘rsatkichlar meva sharbatlari ishlab chiqarish, xususan o‘rik sharbati ishlab chiqarish liniyalarini takomillashtirish va modernizatsiya qilishning iqtisodiy jihatdan dolzarbligini ko‘rsatadi. Mamlakatimizda o‘rik yetishtirish hajmi yil sayin oshib bormoqda, 2023-yilda 500 ming tonnadan ortiq o‘rik yig‘ib olingan [3], bu esa xomashyo bazasining barqarorligini ta’minlaydi va qayta ishlash sanoati uchun katta imkoniyatlar yaratadi. Mazkur tadqiqot mavzusining dolzarbligi, birinchidan, aholi salomatligi va oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash, ikkinchidan, qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini chuqur qayta ishlash orqali qo‘shimcha qiymat yaratish hamda eksport salohiyatini oshirish zarurati bilan belgilanadi. Hozirgi kunda ishlab chiqarish korxonalarida energiya samaradorligi pastligi, chiqindilar miqdorining yuqoriligi va zamonaviy texnologiyalarning yetarli darajada qo‘llanilmasligi kabi muammolar mavjud. Ayniqsa, soatiga 3 ming shartli banka o‘rik sharbatini ishlab chiqarish liniyasini loyihalashda yuqori samaradorlikka erishish, ishlab chiqarish xarajatlarini optimallashtirish va mahsulot sifatini barqaror ta’minlash borasida chuqur ilmiy asoslangan yechimlar talab etiladi. Ushbu kurs ishi ushbu muammolarni hal qilishga qaratilgan bo‘lib, nafaqat texnologik jarayonlarni hisoblash, balki chiqindisiz texnologiyalarni joriy etish orqali ekologik muvozanatni saqlashga ham e’tibor qaratadi. Meva va sabzavotlarni qayta ishlash texnologiyalari bo‘yicha jahon miqyosida ko‘plab tadqiqotlar olib borilgan. Jumladan, **J.P. Clark** (2007) sterilizatsiya va pasterizatsiya jarayonlarining sharbat sifatiga ta’sirini chuqur o‘rgangan va optimal rejimlar nazariyasini ishlab chiqqan [4]. **D. Arthey** va **P.R. Ashurst** (1996) sharbat ishlab chi ...