KURS ISHI

KIRISH Oziq-ovqat sanoati global miqyosda dinamik rivojlanayotgan soha bo‘lib, ichimliklar segmenti uning ajralmas qismidir. Jahon sharbatlar bozori hajmi 2023-yilda qariyb 160 milliard AQSh dollarini tashkil etgan bo‘lib, 2030-yilga borib yillik o‘rtacha 5.5% o‘sish sur’ati bilan 230 milliard dollardan oshishi prognoz qilinmoqda [1]. Bu o‘sish sur’ati aholi sonining oshishi, urbanizatsiya darajasining ko‘tarilishi, sog‘lom turmush tarziga bo‘lgan talabning ortishi va qulay, tayyor mahsulotlarga bo‘lgan ehtiyoj bilan bog‘liq [2]. O‘zbekiston sharbatlar bozorida ham sezilarli o‘sish kuzatilmoqda. O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakatda meva va sabzavot sharbatlari ishlab chiqarish hajmi 2022-yilga nisbatan 12.3% ga oshib, 250 million litrdan ortiqni tashkil etgan [3]. Xususan, o‘rik sharbati segmenti o‘zining yuqori ozuqaviy qiymati va betakror ta’mi tufayli iste’molchilar orasida tobora ommalashib bormoqda, chunki O‘zbekiston o‘rik yetishtirish bo‘yicha dunyoda yetakchi mamlakatlardan biri hisoblanadi. Mamlakatimizda har yili 300 ming tonnadan ortiq o‘rik hosili yig‘ib olinadi, uning taxminan 20-25% i qayta ishlashga yo‘naltiriladi [4]. Shu sababli, o‘rik sharbatini ishlab chiqarish liniyasini optimallashtirish va samaradorligini oshirish mahalliy iqtisodiyot uchun muhim strategik ahamiyatga ega. Mavjud ishlab chiqarish jarayonlarida, ayniqsa kichik va o‘rta quvvatli korxonalarda resurslardan samarasiz foydalanish, energiyani haddan tashqari sarflash, ishlab chiqarish xarajatlarining yuqoriligi va mahsulot sifatining turg‘un emasligi kabi muammolar hali ham dolzarb bo‘lib qolmoqda. Ko‘pgina liniyalarda avtomatlashtirish darajasi past, xavfli omillarni tahlil qilish va nazoratning tanqidiy nuqtalari (HACCP) tizimi to‘liq joriy etilmagan, bu esa mahsulot xavfsizligi va raqobatbardoshligiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Bundan tashqari, Lean Manufacturing va Six Sigma kabi zamonaviy ishlab chiqarish metodologiyalarini qo‘llash orqali isrofgarchilikni kamaytirish va samaradorlikni oshirish bo‘yicha imkoniyatlar to‘liq ishlatilmayapti [5]. O‘rik sharbatini ishlab chiqarishda xomashyo sifatini saqlash, pasterizatsiya jarayonini optimallashtirish va qadoqlash texnologiyalarini takomillashtirish orqali mahsulotning saqlash muddatini uzaytirish va uning ozuqaviy qiymatini maksimal darajada saqlab qolish masalalari ham c ...