KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda aholining psixologik salomatligi so'nggi yillarda dolzarb muammoga aylanmoqda. Xususan, O'zbekiston Respublikasi Sog'liqni saqlash vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda aholi orasida depressiya va xavotir buzilishlari bilan bog'liq murojaatlar soni 18% ga oshgan [1]. Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti (JSST) hisobotlariga ko'ra, global miqyosda har 8 kishidan biri ruhiy salomatlik muammolariga duch keladi, bu esa dunyo iqtisodiyotiga har yili taxminan 1 trillion AQSh dollari miqdorida samaradorlik yo'qotishiga sabab bo'ladi [2]. Ayniqsa, zamonaviy jamiyatdagi tezkor o'zgarishlar, axborot oqimining ko'payishi, ijtimoiy-iqtisodiy bosimlar shaxslarning stress darajasini sezilarli darajada oshirib, ularning psixologik moslashuv mexanizmlarini sinovdan o'tkazmoqda. Shunday sharoitlarda stress va coping strategiyalarini chuqur o'rganish, ularning psixologik moslashuvdagi rolini aniqlash ham nazariy, ham amaliy jihatdan katta ahamiyat kasb etadi. Ushbu mavzu bugungi kunda ayniqsa dolzarbdir, chunki aholi o'rtasida stress sababli yuzaga kelayotgan psixosomatik kasalliklar, ish unumdorligining pasayishi va ijtimoiy ajralish holatlari tobora ortib bormoqda. Masalan, O'zbekiston yoshlari orasida o'tkazilgan so'rovnomalarga ko'ra, talabalarning 45% dan ortig'i imtihonlar va o'qish jarayoni bilan bog'liq doimiy stressni his qilishini bildirgan [3]. Bu esa yosh avlodning kelajakdagi salomatligi va jamiyatdagi faol ishtirokiga salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin. Shuningdek, pandemiya davridagi global inqiroz stress darajasini yanada oshirib yubordi, bu esa shaxsiy va professional hayotda yangi coping mexanizmlarini talab qildi. Mavjud psixologik yordam tizimlarining samaradorligini oshirish, aholining stressga chidamliligini mustahkamlash va ularga samarali coping strategiyalarini o'rgatish orqali psixologik moslashuvni ta'minlash muhim vazifa hisoblanadi. Bugungi kunda stressning uzoq muddatli salbiy oqibatlarini kamaytirishga qaratilgan kompleks yechimlar va ta'sirchan dasturlarning yetishmasligi sezilmoqda. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro miqyosda ancha yuqori bo'lib, ko'plab psixologlar va tadqiqotchilar tomonidan chuqur o'rganilgan. Richard Lazarus va Susan Folkman (1984) tomonidan ishlab chiqilgan "Stress va coping nazariyasi" stressni kognitiv baholash jarayoni sifatida tushuntirib, coping strategiyalarini muammoga yo'naltirilgan ...