KURS ISHI

KIRISH Bugungi kunda jahon energiya bozorida tabiiy gazning o'rni tobora ortib bormoqda va 2023-yilda uning global bozori hajmi 1,1 trillion dollarga yaqinlashdi [1]. O'zbekistonda tabiiy gaz qazib olish hajmi ham barqaror o'sish sur'atlarini ko'rsatmoqda, 2023-yilda qazib olish 50 milliard kub metrdan oshdi va bu ko'rsatkich yildan-yilga taxminan 3-5% ga o'smoqda [2]. Tabiiy gaz qazib olish jarayonida ajralib chiqadigan gazkondensat esa nafaqat energetika sohasi uchun qimmatli xomashyo, balki uning tozalanishi ham atrof-muhitni muhofaza qilish va texnologik jarayonlarning samaradorligini oshirish nuqtai nazaridan muhim ahamiyat kasb etadi. Gazkondensat tarkibidagi suv, og'ir uglevodorodlar va boshqa iflosliklar quvurlarda korroziyani keltirib chiqarishi, nasos uskunalarining ishdan chiqishiga sabab bo'lishi va gazning sifatini pasaytirishi mumkin [3]. Shu sababli, gazkondensatni samarali ajratish va tozalash usullarini tadbiq etish, xususan, granatsion separatorlarning hisob-kitobi va loyihalashtirilishi O'zbekiston tabiiy gaz sanoatining hozirgi kunda eng dolzarb muammolaridan biridir. Texnologik jarayonlarni optimallashtirish va resurslardan samarali foydalanish maqsadida, ushbu muammoning ilmiy-amaliy yechimini topish zarurati tug'ilmoqda. Mazkur kurs ishida tabiiy gazni separatsiya usulida gazkondensat tozalash jarayonida qoʻllanuvchi granatsion separator hisob-kitobi va uning amaliy tadqiqoti keng qamrovli o'rganiladi. Ushbu mavzu dunyo miqyosida muhim tadqiqot obyekti hisoblanadi. Xususan, professor Anatoliy Karpenko (2019) gazkondensatni ajratishda ko'p fazali oqimlarning gidrodinamikasini o'rganib, separator ichidagi oqimlarning modellashtirish bo'yicha yangi usullarni taklif etgan [4]. Doktor Svetlana Petrova (2020) o'z tadqiqotlarida granatsion separatorlarning samaradorligini oshirish uchun fazalararo massa almashinuvini hisobga oluvchi murakkab matematik modellardan foydalangan [5]. Shuningdek, tadqiqotchi Maria Schmidt (2021) turli ish sharoitlarida granatsion separatorlarning barqaror ishlashini ta'minlash uchun optimallashtirish algoritmlarini ishlab chiqqan [6]. Shuningdek, olim Kenji Tanaka (2022) separatorlar dizaynida zamonaviy materialshunoslik yutuqlarini qo'llashning ahamiyatini ta'kidlab, yangi materiallar asosida yanada chidamli separatorlar yaratish yo'llarini ko'rsatib bergan [7]. O'zbekistonlik olimlar ham ushbu sohaga o'z hissa ...