KURS ISHI

KIRISH Jahon tabiiy gaz bozori hajmi 2023-yilda qariyb 3,5 trillion kub metrni tashkil etgan bo‘lib, kelgusi besh yilda o‘rtacha 2,5% yillik o‘sish prognozi bilan barqaror rivojlanishda davom etishi kutilmoqda [1]. Global miqyosda energiya xavfsizligi va barqarorlikni ta'minlashda tabiiy gaz muhim o‘rin egallaydi. O‘zbekistonda esa tabiiy gaz qazib olish hajmi 2023-yilda 49,6 milliard kub metrni tashkil etdi, bu mamlakatning umumiy energiya balansining taxminan 85% ini qoplaydi [2]. Neft-gaz sanoati O‘zbekiston iqtisodiyotining asosiy drayverlaridan biri bo‘lib, energiya samaradorligini oshirish va ishlab chiqarish jarayonlarini optimallashtirish dolzarb vazifadir. Tabiiy gazni sovutish jarayonlari, xususan, uni transportirovka qilish, qayta ishlash va saqlashda muhim ahamiyatga ega bo‘lib, bu jarayonlarda qo‘llaniladigan issiqlik almashinish qurilmalarining samaradorligi bevosita energiya sarfi va operatsion xarajatlarga ta'sir ko‘rsatadi. Mazkur tadqiqot mavzusi tabiiy gazni sovutishda qobiq-quvurli issiqlik almashinish qurilmalarining dolzarbligini zamonaviy energiya talablari va ekologik me'yorlar bilan bog‘laydi. Global iqlim o‘zgarishi va karbonat angidrid chiqindilarini kamaytirishga qaratilgan xalqaro harakatlar fonida, energiya intensiv jarayonlarda, jumladan, tabiiy gazni qayta ishlashda energiya samaradorligini oshirish tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. Mavjud sovutish tizimlari ko‘pincha yuqori energiya sarfi va texnologik cheklovlarga ega bo‘lib, bu ishlab chiqarish tannarxini oshiradi va atrof-muhitga salbiy ta'sir ko‘rsatadi. Ushbu muammolarni hal etish uchun tabiiy gazni suv yordamida sovutishda qo‘llaniladigan qobiq-quvurli issiqlik almashinish qurilmalarining konstruktiv va ekspluatatsion parametrlarini optimallashtirish zarurati yuzaga keladi, ayniqsa, bu qurilmalarning energiya samaradorligini oshirish, gidravlik qarshilikni kamaytirish va korroziyaga chidamliligini yaxshilash dolzarb masalalardandir. Tabiiy gazni sovutish va issiqlik almashinish qurilmalari sohasida jahon olimlari tomonidan ko‘plab tadqiqotlar o‘tkazilgan. Nusselt (1915) issiqlik uzatish nazariyasining asoslarini yaratib, konvektiv issiqlik almashinishning muhim modellarini ishlab chiqqan [3]. Kern (1950) qobiq-quvurli issiqlik almashinish qurilmalarini loyihalash bo‘yicha fundamental qo‘llanmasini taqdim etgan va ularning ishlash samaradorligini baholash uchun keng ...