KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida tadbirkorlik sub'ektlari soni 2023-yil yakuni bo'yicha 580 mingdan oshib, yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 56% ga yetdi [1]. Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik sektorida faoliyat yuritayotgan aholi qatlami jami iqtisodiy faol aholining qariyb 70% ini tashkil etmoqda, bu esa ushbu sohaning mamlakat iqtisodiyotidagi hal qiluvchi rolini yaqqol ko'rsatadi [2]. Shu bilan birga, 2023-yilda to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalarning 30% dan ortig'i kichik va o'rta biznes loyihalariga yo'naltirilgan bo'lib, bu investitsiyalarning asosiy qismi aynan tadbirkorlik kapitalining samarali aylanishini ta'minlashga qaratilgan [3]. Jahon iqtisodiyotida tadbirkorlik kapitali aylanishining tezlashishi global raqobatbardoshlikni oshirishda asosiy omillardan biri hisoblanadi; masalan, rivojlangan mamlakatlarda, xususan Yevropa Ittifoqida, kapital aylanishining o'rtacha davri 45 kundan oshmaydi, bu esa korxonalarga tezda yangi mahsulotlar ishlab chiqarish va bozorga kiritish imkonini beradi [4]. Shunday murakkab va dinamik sharoitlarda tadbirkorlik kapitalining samarali boshqaruvi va uning aylanishini optimallashtirish masalasi iqtisodiy barqarorlikni ta'minlash, innovatsion rivojlanishni rag'batlantirish hamda aholi farovonligini oshirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Aksariyat tadbirkorlik sub'ektlarida kapitalning harakatlanish siklini to'g'ri tushunmaslik, aylanma va asosiy fondlar o'rtasidagi mutanosiblikni saqlay olmaslik, shuningdek, moliyaviy oqimlarni samarali rejalashtira olmaslik natijasida moliyaviy resurslardan foydalanish samaradorligi past bo'lib qolmoqda. O'zbekistonda tadbirkorlik kapitali aylanishini tezlashtirish va shu orqali foyda olish imkoniyatlarini kengaytirish bo'yicha mavjud mexanizmlarni takomillashtirish, zamonaviy usullar va texnologiyalarni joriy etishga bo'lgan ehtiyoj tobora ortib bormoqda, chunki bu sohadagi yechilmagan muammolar ko'plab yangi tashkil etilgan korxonalar faoliyatining boshidayoq tugatilishiga sabab bo'lmoqda. Tadbirkorlik kapitali va uning aylanishi nazariyasining rivojlanishiga ko'plab xorijiy olimlar salmoqli hissa qo'shganlar. Karl Marks "Kapital" asarida pulning kapitalga aylanishi jarayonini chuqur tahlil qilib, kapital aylanishining umumiy formulasini (P-T-P') ishlab chiqqan va bu jarayonning iqtisodiy samaradorlikka ta'sirini ochib bergan [5]. Jozef Shumpeter "Iqtisodiy rivojlanish ...