KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda tadbirkorlik subyektlari soni 2024-yil boshiga qadar 580 mingdan oshib, yalpi ichki mahsulot (YIM)dagi ulushi 56%ni tashkil etdi [1]. Bu ko'rsatkich, kichik biznesning mamlakat iqtisodiyotini diversifikatsiya qilish va aholi bandligini ta'minlashdagi muhim rolini yaqqol ko'rsatadi. Biroq, 2023-yilda o'tkazilgan tadqiqotlarga ko'ra, O'zbekistondagi yangi tashkil etilgan tadbirkorlik subyektlarining qariyb 30%i faoliyatining birinchi uch yili davomida turli xil risklar (moliyaviy, bozor, operatsion) tufayli tugatilgan [2]. Xalqaro miqyosda esa, Global Entrepreneurship Monitor (GEM) 2022-yil hisobotiga ko'ra, dunyo miqyosida yangi tashkil etilgan bizneslarning 45%i birinchi besh yil ichida muvaffaqiyatsizlikka uchraydi, ularning asosiy sabablaridan biri risklarni samarasiz boshqarish ekanligi qayd etilgan [3]. Bu raqamlar tadbirkorlik faoliyatida risklarni samarali aniqlash, baholash va boshqarish mexanizmlarining dolzarbligini va ularning iqtisodiy o'sish uchun muhimligini ko'rsatadi. Bugungi shiddatli globallashuv va raqobat sharoitida, iqtisodiy noaniqliklar va tezkor bozor o'zgarishlari tadbirkorlar uchun doimiy xavf tug'dirmoqda. Moliyaviy inqirozlar, texnologik buzilishlar, siyosiy beqarorlik va tabiiy ofatlar kabi omillar biznes jarayonlariga salbiy ta'sir ko'rsatib, korxonalar barqarorligiga tahdid solmoqda. Shuningdek, mahalliy bozorlarning o'ziga xos xususiyatlari, jumladan, infratuzilma kamchiliklari, ma'muriy to'siqlar va kadrlar tanqisligi ham risklarni kuchaytiruvchi omillar qatoriga kiradi. Ushbu muammolarning samarali yechimini topish, tadbirkorlik subyektlarining faoliyatini optimallashtirish, ularning raqobatbardoshligini oshirish va iqtisodiy o'sishni barqaror ta'minlash uchun risklarni boshqarishning zamonaviy usullarini joriy etish zarurati mavjud. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha jahon olimlari tomonidan ko'plab tadqiqotlar o'tkazilgan. Masalan, F. Knight (1921) o'zining "Risk, Noaniqlik va Foyda" nomli fundamental asarida risk va noaniqlik o'rtasidagi farqni aniqlab, tadbirkorlik faoliyatida noaniqlikni boshqarishning muhimligini ta'kidlagan [5]. H. Markowitz (1952) "Portfolio Selection" nomli ishida investitsion portfellarda riskni diversifikatsiya qilish nazariyasini ishlab chiqqan va zamonaviy moliyaviy risklarni boshqarishga asos solgan [6]. R. Merton (1974) option narxlash modelini taklif qilib, moli ...