KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida 2023-yilda yalpi ichki mahsulotning (YIM) o'sish sur'ati 6.0% ni tashkil etdi [1]. Bu o'sishda xizmat ko'rsatish sohasidagi taklif hajmining oshishi asosiy omillardan biri bo'ldi, xususan, bu sohada taklif qilingan tovar va xizmatlar hajmi 13% ga oshganligi qayd etildi [2]. Mamlakatimizda o'rtacha oylik ish haqi 2024-yil boshiga kelib 4.9 mln so'mga yetdi, bu esa aholi xarid qobiliyatini oshirib, bozor talabini qo'llab-quvvatlashga xizmat qilmoqda [3]. Shuningdek, 2023-yilda O'zbekistonga kiritilgan to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalar hajmi 9.8 mlrd AQSh dollarini tashkil etib, ishlab chiqarish quvvatlarini kengaytirish va taklif hajmini oshirish uchun zamin yaratdi [4]. Jahon miqyosida esa xizmatlar savdosi hajmi 2023-yilda 7.8 trln AQSh dollariga yetdi, bu global iqtisodiyotda taklif omillarining muhimligini yana bir bor tasdiqlaydi [5]. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotidagi murakkab jarayonlar, jumladan, global inflyatsiya, ta'minot zanjiridagi uzilishlar va geopolitik keskinliklar sharoitida taklif omillarini chuqur tahlil qilish va ularni samarali boshqarish strategiyalarini ishlab chiqish dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. O'zbekiston sharoitida ham bu masala o'ziga xos xususiyatlarga ega, chunki resurslarning taqsimlanishi, ishlab chiqarish xarajatlari va texnologik taraqqiyot darajasi taklif hajmi va uning sifatiga bevosita ta'sir ko'rsatadi. Mavjud muammolar qatoriga raqobatbardoshlikni oshirish, ishlab chiqarish diversifikatsiyasini ta'minlash, resurs samaradorligini yaxshilash va infratuzilma cheklovlarini bartaraf etish kiradi. Ushbu muammolarni hal etish orqali mamlakatimiz iqtisodiyotida barqaror o'sishni ta'minlash, eksport salohiyatini oshirish va aholi farovonligini yaxshilash mumkin. Taklif nazariyasining rivojlanishiga ko'plab xalqaro olimlar o'z hissalarini qo'shganlar. Alfred Marshall (1890) o'zining "Iqtisodiyot prinsiplari" asarida taklif va talab qonunlarini tizimlashtirib, bozor muvozanati tushunchasini ilmiy asoslab berdi [6]. John Maynard Keynes (1936) makroiqtisodiy nuqtai nazardan yig'ma taklif va yig'ma talabning iqtisodiy o'sish va bandlikka ta'sirini tahlil qilib, davlatning iqtisodiyotga aralashuvi zarurligini ta'kidladi [7]. Robert Solow (1956) o'zining o'sish modelida kapital to'planishi va texnologik taraqqiyotning taklifga uzoq muddatli ta'sirini ko'rsatib berdi, bu esa ishlab chiqar ...