KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida oliy ta’lim tizimining jadal rivojlanishi va talabalar sonining yildan yilga ortib borishi fonida, talabalar yotoqxonalari bilan ta’minlash masalasi alohida dolzarblik kasb etmoqda. Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023/2024 o‘quv yilida mamlakatimizdagi oliy ta’lim muassasalarida jami 1,2 milliondan ortiq talaba tahsil olmoqda, ularning qariyb 35-40% i [1] (taxminan 420-480 ming talaba) turli hududlardan kelgan va yotoqxona ehtiyojiga ega. Biroq, mavjud yotoqxona fondi faqatgina 100 mingdan ortiq talabani [2] qamrab olish imkoniyatiga ega, bu esa umumiy ehtiyojning atigi 20-25% ini qoplaydi. Qolgan talabalar turar joy masalasini ijara xonadonlari yoki boshqa muqobil variantlar orqali hal qilishga majbur bo‘lmoqda. Bu holat, o‘z navbatida, talabalar uchun qo‘shimcha moliyaviy yuk, o‘qishga e’tiborning pasayishi va ijtimoiy moslashishda qiyinchiliklarga olib kelmoqda. Mazkur muammolar kompleks yechimlarni, xususan, mavjud resurslarni yanada samarali taqsimlash va boshqarishni talab etadi. Hozirgi kunda talabalar yotoqxonasiga joylashish jarayoni aksariyat oliy ta’lim muassasalarida an’anaviy, ya’ni qo‘lda hujjatlarni qabul qilish, navbatlarni shakllantirish va belgilash orqali amalga oshiriladi. Ushbu jarayon katta miqdordagi inson resurslarini talab qiladi, vaqtni sarf qiladi, subyektiv omillarga moyil bo‘ladi va korrupsiya xavfini oshiradi [3]. Ayniqsa, talabalarning ma’lumotlarini yig‘ish, ularni saralash, yotoqxona xonalariga taqsimlash va hisobini yuritishda qog‘ozbozlik, ma’lumotlar yo‘qolishi yoki noto‘g‘ri kiritilishi kabi muammolar tez-tez uchraydi. Bu esa talabalar noroziligiga, ma’muriyatning ish yukining ortishiga va joylashtirish jarayonining shaffofligini yo‘qotishiga sabab bo‘ladi. Shu bois, ushbu jarayonlarni avtomatlashtirishga qaratilgan innovatsion tizimni yaratish va joriy etish, nafaqat samaradorlikni oshiradi, balki adolatli va shaffof taqsimotni ham ta’minlaydi, bu esa zamonaviy ta’lim tizimining asosiy talablaridan biridir. Talabalar uchun yotoqxona joylashuvini avtomatlashtirish tizimlari bo‘yicha xalqaro miqyosda qator tadqiqotlar olib borilgan. Jumladan, Smit K. (2018) o‘z ishida sun’iy intellektga asoslangan algoritmlar yordamida talabalarni yotoqxonalarga taqsimlashning samaradorligini o‘rgangan va bu usul an’anaviy yondashuvlarga nisbatan joylashish vaqtini 30 ...