KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekistonda taʼlim tizimini rivojlantirishga qaratilgan investitsiyalar 2023-yilda 25 trln soʻmdan oshdi, bu davlat budjetining qariyb 20% ini tashkil etadi [1]. Xususan, boshlangʻich taʼlimga yoʻnaltirilgan xarajatlar soʻnggi besh yilda 18% ga oʻsib, 2022-yilda 7 trln soʻmga yetdi [2]. Shu bilan birga, 2023-yilda umumtaʼlim maktablaridagi oʻquvchilar soni 6,5 milliondan oshgan boʻlsa, shulardan 2,5 milliondan ziyodi boshlangʻich sinf oʻquvchilaridir [3]. Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi maʼlumotlariga koʻra, boshlangʻich taʼlim sifatini oshirish va uning natijadorligini yaxshilash maqsadida qabul qilingan oʻquv meʼyoriy hujjatlar soni soʻnggi uch yilda 30% ga ortgan boʻlib, bu taʼlim jarayonining asosiy yoʻnaltiruvchi kuchi hisoblanadi [4]. Ushbu statistik maʼlumotlar taʼlim sohasiga boʻlgan davlat eʼtibori va uning miqyosini yaqqol koʻrsatib, oʻquv meʼyoriy hujjatlarning taʼlim sifatiga bevosita taʼsiri hamda ularning samaradorligini oshirish masalasining dolzarbligini isbotlaydi. Bugungi kunda, taʼlim tizimida oʻquv meʼyoriy hujjatlarning samarasizligi yoki eskirganligi bilan bogʻliq muammolar mavjud. Xususan, koʻplab hollarda ushbu hujjatlar zamonaviy talablarga javob bermasligi, oʻqituvchilar uchun murakkabligi va amaliyotga tatbiq etishda qiyinchiliklar tugʻdirishi kuzatilmoqda. Tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, boshlangʻich taʼlimdagi oʻquv dasturlari va standartlarining moslashuvchan emasligi oʻquvchilarning kompetensiyalarini rivojlantirishga toʻsiq boʻlmoqda, natijada bitiruvchilarning amaliy koʻnikmalari boʻyicha oʻrtacha koʻrsatkich 15% ga pastligini koʻrsatmoqda [5]. Shuningdek, xalqaro PISA tadqiqotlarida Oʻzbekiston oʻquvchilarining oʻqish savodxonligi boʻyicha oʻrtacha ballari global oʻrtacha koʻrsatkichdan 20-25 ballga past ekanligi, bu esa mavjud oʻquv meʼyoriy hujjatlarning mazmun-mohiyatini qayta koʻrib chiqish zaruratini taqozo etadi [6]. Ushbu kurs ishi aynan shu boʻshliqlarni toʻldirishga va mavjud muammolarga yechim topishga qaratilgan boʻlib, oʻquv meʼyoriy hujjatlarning samaradorligini oshirish boʻyicha aniq taklif va tavsiyalar ishlab chiqishni maqsad qilgan. Taʼlim tizimini boshqaruvchi oʻquv meʼyoriy hujjatlar nazariy jihatdan koʻplab xorijiy olimlar tomonidan oʻrganilgan. Masalan, J. Bruner (1960) oʻquv dasturlarini spiralsimon tashkil etish nazariyasini ilgari surib, oʻquv materiallarini yoshga mos ravishda doi ...