KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekistonda taʼlim sohasiga yoʻnaltirilgan davlat budjeti xarajatlari 2023-yilda yalpi ichki mahsulotning (YAIM) 6.4% ni tashkil etib, bu koʻrsatkich 2018-yildagi 5.1% ga nisbatan sezilarli oʻsishni koʻrsatdi, taʼlim infratuzilmasini modernizatsiya qilish va kadrlar salohiyatini oshirishga yoʻnaltirilgan investitsiyalar hajmi esa soʻnggi besh yilda oʻrtacha 15% ga oshdi [1]. Maktabgacha, umumiy oʻrta va oliy taʼlim muassasalarida faoliyat yuritayotgan psixologlarning soni 2022-yilda 12 ming nafardan oshgan boʻlsa-da, ularning kasbiy faoliyatida etik meʼyorlarga rioya qilish darajasi boʻyicha tizimli tadqiqotlar va yagona meʼyoriy-huquqiy baza yetarli darajada shakllanmagan [2]. Bu holat psixologik xizmatlarning sifati va samaradorligiga bevosita taʼsir koʻrsatib, oʻquvchilar, oʻqituvchilar va ota-onalar oʻrtasidagi oʻzaro munosabatlarda ishonchsizlikni keltirib chiqarishi mumkin. Mazkur tadqiqot taʼlim muhitida faoliyat yurituvchi psixologlarning etik norma va qoidalariga rioya etishining dolzarbligini yanada oshiradi. Global miqyosda taʼlimda psixologik xizmatlarga boʻlgan talabning ortishi va axloqiy dilemmalarning murakkablashuvi kuzatilmoqda, masalan, raqamli texnologiyalardan foydalanishda maxfiylikni taʼminlash, oʻquvchilardagi ruhiy salomatlik muammolari bilan ishlashda professional chegaralarni saqlash kabi holatlar muhim ahamiyat kasb etadi. Oʻzbekiston taʼlim tizimida ham psixologlar zimmasiga yuklatilgan vazifalarning kengayishi, inklyuziv taʼlimga oʻtish jarayonlari va yoshlar orasida ruhiy salomatlik masalalarining dolzarblashuvi (masalan, UNICEF maʼlumotlariga koʻra, 10-19 yoshdagi bolalarning 15% dan ortigʻi ruhiy kasalliklar bilan bogʻliq muammolarga duch keladi [3]) professional etika masalasini markaziy oʻringa olib chiqadi. Shu sababli, taʼlim psixologlarining etik masalalarga oid bilimlarini chuqurlashtirish va amaliyotda toʻgʻri qarorlar qabul qilish koʻnikmalarini rivojlantirish tizimning barqaror rivojlanishi uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega. Taʼlimda psixolog etikasining nazariy va amaliy jihatlari boʻyicha jahon adabiyotlarida koʻplab tadqiqotlar oʻtkazilgan. Lorens Koulberg (1981) oʻzining "Axloqiy rivojlanish psixologiyasi" nomli asarida shaxsning axloqiy qaror qabul qilish jarayonlarining bosqichma-bosqich evolyutsiyasini tahlil qilgan va psixologlar uchun etik xulq-atvorning nazariy asoslarini yaratgan [4]. Jenni Gib ...