KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida 2023-yilda raqamli iqtisodiyot hajmi 21,5 trln so‘mdan oshib, yalpi ichki mahsulotning 7,5% ini tashkil etdi, bu esa so‘nggi besh yilda o‘rtacha yillik 20% o‘sish sur'atini ko‘rsatmoqda [1]. Bu o‘sish, o‘z navbatida, ma’lumotlar hajmining eksponensial ravishda ortishiga olib kelmoqda. Misol uchun, bank sektorida kunlik tranzaksiyalar soni 2022-yildan 2023-yilga qadar 15% ga oshib, kuniga o‘rtacha 30 milliondan ortiq operatsiyani tashkil etgan [2]. Bunday katta hajmdagi ma’lumotlarni samarali qayta ishlash, tartibga solish va tahlil qilish iqtisodiy qarorlar qabul qilishda hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Saralash algoritmlari, xususan, "Tanlab saralash" (Selection Sort) algoritmi ma’lumotlarni tartibga solishning asosiy usullaridan biri bo‘lib, moliyaviy ma’lumotlar bazalarini boshqarish, risklarni baholash, investitsiya portfellarini optimallashtirish va xarajatlarni tahlil qilish kabi iqtisodiy jarayonlarda qo‘llanilishi mumkin [3]. Ushbu algoritmning chuqur tadqiq etilishi va iqtisodiy jarayonlarga integratsiyasi, ma’lumotlarni qayta ishlash samaradorligini oshirish hamda iqtisodiy subyektlarning raqobatbardoshligini ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi. Hozirgi globallashuv va raqamli transformatsiya davrida iqtisodiy ma’lumotlarning hajmi va murakkabligi doimiy ravishda oshib bormoqda. Bunday sharoitda, ma’lumotlarni tez va samarali tarzda saralash, tahlil qilish hamda ulardan to‘g‘ri xulosalar chiqarish iqtisodiy siyosatni shakllantirish va biznes strategiyalarini ishlab chiqish uchun muhimdir. "Tanlab saralash" algoritmi, o‘zining oddiyligi va tushunarliligi bilan ajralib turishiga qaramay, ma’lumotlar massivi katta bo‘lganda ishlash tezligi jihatidan ba’zi cheklovlarga ega [4]. Shu bois, uning samaradorligini iqtisodiy ma’lumotlarga nisbatan baholash, uning amaliy qo‘llanish sohalarini aniqlash va optimallashtirish usullarini o‘rganish dolzarb hisoblanadi. Ayniqsa, O‘zbekiston sharoitida, raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish bo‘yicha davlat strategiyalari doirasida [5], ma’lumotlarni qayta ishlashning ilg‘or usullarini joriy etish orqali iqtisodiy faoliyatning barcha sohalarida samaradorlikni oshirish ustuvor vazifa hisoblanadi. Ushbu tadqiqot, "Tanlab saralash" algoritmining nazariy asoslarini iqtisodiy amaliyotga bog‘lash orqali mavjud muammolarni hal qilishga qaratilgan bo‘lib, iqtisodiy jarayonlarda ma’lumotlarni s ...