KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda xorijiy tillarni bilmaydigan fuqarolar ishtirokidagi jinoyat ishlari soni so'nggi besh yilda o'rtacha 12% ga oshgan bo'lib [1], bu tarjimon xizmatlariga bo'lgan ehtiyojni keskin oshirmoqda. Jumladan, 2023-yilda sud-tergov organlarida 8500 dan ortiq holatda tarjimon jalb qilingan [2]. Jinoyat protsessida til to'sig'ining mavjudligi shaxslarning qonuniy huquq va manfaatlarini to'liq ro'yobga chiqarishga to'sqinlik qiladi, protsessual harakatlarning sifatiga salbiy ta'sir ko'rsatadi va adolatli sudlovni ta'minlashda jiddiy muammolarni keltirib chiqaradi. Xalqaro miqyosda esa tarjima xizmatlari global bozori 2023-yilda 60 milliard AQSH dollarini tashkil etgan va yillik o'rtacha 5-7% o'sish tendensiyasiga ega [3]. Ushbu raqamlar jinoyat protsessida tarjimonning huquqiy maqomini chuqur o'rganish, uning protsessual ahamiyatini oshirish va faoliyatini tartibga soluvchi mexanizmlarni takomillashtirish naqadar dolzarb ekanligini ko'rsatadi. Bu esa milliy qonunchilikni xalqaro standartlarga moslashtirish va fuqarolarning asosiy huquqlarini kafolatlash uchun zarur shart-sharoitlarni yaratishni taqozo etadi. Ushbu tadqiqot jinoyat protsessida tarjimon faoliyatining huquqiy va amaliy jihatlariga qaratilgan bo'lib, uning dolzarbligi nafaqat sud-huquq tizimidagi mavjud bo'shliqlarni to'ldirish, balki fuqarolarning konstitutsiyaviy huquqlarini, xususan, ona tilida himoyalanish va protsessual harakatlarda ishtirok etish huquqini ta'minlash zaruratidan kelib chiqadi. Protsess ishtirokchilari, ayniqsa ayblanuvchilar va jabrlanuvchilar uchun til bilmaslik sababli yuzaga keladigan tushunmovchiliklar, noto'g'ri talqinlar va huquqiy oqibatlar odil sudlov tamoyillariga putur yetkazadi. Bundan tashqari, sud-huquq islohotlari doirasida raqamli texnologiyalarni joriy etish, jumladan masofaviy tarjima mexanizmlarini qo'llash imkoniyatlarini o'rganish va ularning samaradorligini oshirish bugungi kunning muhim vazifalaridan hisoblanadi. Tarjimonlarning malakasini oshirish, ularning protsessual mustaqilligini ta'minlash va faoliyatini baholashning aniq mezonlarini ishlab chiqish ushbu kasb egalarining mas'uliyatini kuchaytirishga va xizmat ko'rsatish sifatini yaxshilashga xizmat qiladi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi tahlil qilinar ekan, tarjimonning huquqiy maqomi va protsessual ahamiyati masalalari xalqaro miqyosda ko'plab olimlar tomonidan tadqiq qilingan. Mis ...