KURS ISHI

KIRISH Tekislikda koordinatalar metodining o'rganilishi nafaqat nazariy geometriya asoslarini tashkil etadi, balki zamonaviy ilm-fan va texnologiyalarning ko'plab sohalarida amaliy qo'llanilishi bilan ham muhim ahamiyat kasb etadi. O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligining 2023-yil ma'lumotlariga ko'ra, geoinformatsion tizimlar (GIS) bozorining global hajmi 2023-yilda 10,7 milliard AQSh dollarini tashkil etgan bo'lib, 2030-yilga borib bu ko'rsatkich 24,7 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. Bu o'sishda, shubhasiz, tekislikda koordinatalar metodining asosiy tamoyillari muhim rol o'ynaydi. Kadastr tizimini raqamlashtirish bo'yicha O'zbekistonda amalga oshirilgan ishlar natijasida 2022-yilda ko'chmas mulk ob'ektlarining 95% dan ortig'i raqamli kadastr reyestriga kiritildi [2]. Ushbu jarayonlarning samaradorligi bevosita aniq koordinatalar tizimini qo'llashga bog'liq bo'lib, bu sohadagi mutaxassislarga bo'lgan talabning ortib borishiga xizmat qiladi. Bugungi kunda texnologik taraqqiyotning jadallashuvi, sun'iy intellekt va katta ma'lumotlar tahlili kabi yo'nalishlarning rivojlanishi tekislikda koordinatalar metodining yangi qo'llanish sohalarini ochib bermoqda. An'anaviy ravishda matematika va fizika uchun asos bo'lgan ushbu metod endilikda robototexnika, avtonom transport vositalari, shaharsozlik va tibbiy tasvirlash kabi sohalarda ham keng tatbiq etilmoqda. Biroq, murakkab geologik tuzilishga ega hududlarda yoki yuqori aniqlik talab etiladigan muhandislik loyihalarida, masalan, yirik infratuzilma ob'ektlarini qurishda, mavjud koordinatalar tizimlarining xatoliklarini kamaytirish va ularni optimallashtirish bo'yicha hal etilmagan muammolar mavjud. Bundan tashqari, uch o'lchovli fazoda nuqtalarning o'zaro joylashuvini tekislikdagi proyeksiyalar orqali aniqlashda yuzaga keladigan aniqlik va xatoliklar masalasi ham chuqur o'rganishni talab etadi. Tekislikda koordinatalar metodining nazariy asoslari va amaliy qo'llanilishi ko'plab xorijiy va mahalliy olimlar tomonidan o'rganilgan. Rene Dekart (XVII asr) o'zining "Geometriya" asarida nuqtaning joylashuvini ikki perpendikulyar o'q yordamida aniqlash g'oyasini ilgari surib, analitik geometriyaga asos solgan [3]. Leonhard Euler (XVIII asr) kompleks sonlarning geometrik talqinini taklif qilib, koordinatalar metodini yanada kengaytirdi va ularning egri chiziqlar va sirtlarni tavsiflashdagi ahamiya ...