KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekiston Respublikasida taʼlim tizimini tubdan isloh qilish va raqamli iqtisodiyotga oʻtish strategiyasining bir qismi sifatida, matematika fanining maktab oʻquv dasturlaridagi oʻrni va ahamiyati qayta koʻrib chiqilmoqda. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 7-maydagi PF-5991-sonli farmoni “Matematika fanini rivojlantirishni davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash hamda taʼlim sifatini oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” gi qarorida, matematika taʼlimining zamonaviy metodologiyalarini joriy etish zarurati alohida taʼkidlangan [1]. Xususan, 2023-yil holatiga koʻra, PISA (The Programme for International Student Assessment) dasturining soʻnggi natijalariga koʻra, Oʻzbekistonlik oʻquvchilarning matematik savodxonlik darajasi oʻrtacha koʻrsatkichlardan 5-10% ga past boʻlib [2], bu holat zamonaviy oʻqitish metodlari, jumladan, tenglik tushunchasini oʻqitishda yangicha yondashuvlarni talab qiladi. Shuningdek, 2024-yilga qadar Oʻzbekistonda matematika faniga ixtisoslashgan maktablar soni 300 tadan oshgan boʻlsa-da [3], bu maktablarda ham tenglik tushunchasini chuqur va amaliy yondashuvlar asosida oʻqitish boʻyicha yagona va samarali metodik asoslar hali shakllanmagan. Tenglik tushunchasi matematikaning barcha boʻlimlari, jumladan, arifmetika, algebra, geometriya va funksional tahlilning fundamental negizini tashkil etadi. Bu tushunchani chuqur anglash oʻquvchilarda mantiqiy fikrlash, muammolarni hal qilish va abstrakt tushunchalar bilan ishlash koʻnikmalarini rivojlantirish uchun asosiy poydevor hisoblanadi. Bugungi kunda maktablarda tenglik tushunchasini oʻqitishda asosan anʼanaviy usullardan foydalaniladi, bu esa oʻquvchilarning tushunchani yod olishiga va uni amaliyotda qoʻllashda qiynalishiga olib keladi. Oʻquvchilarning 40% ga yaqini murakkab tenglamalarni yechishda tenglik xossalarini toʻgʻri qoʻllashda muammolarga duch kelmoqda [5], bu esa ularning keyingi bosqichlarda yuqori matematik tushunchalarni oʻzlashtirishiga salbiy taʼsir koʻrsatadi. Shu sababli, tenglik tushunchasini oʻqitishning samarali metodik asoslarini ishlab chiqish va amaliyotga joriy etish zamonaviy taʼlim tizimi oldida turgan dolzarb vazifalardan biridir. Tenglik tushunchasini oʻqitish metodikasi boʻyicha jahon miqyosida koʻplab tadqiqotlar olib borilgan. Jean Piaget (1954) oʻzining kognitiv rivojlanish nazariyasida bolalarning matematik tushunchalarni, jumladan teng ...