KURS ISHI

KIRISH So'nggi yillarda sanoat ishlab chiqarishi va texnologik jarayonlarning shiddatli rivojlanishi, zamonaviy mashina va mexanizmlardan foydalanishning kengayishi bilan birga, yong'in xavfsizligini ta'minlash masalasi global miqyosda ham, O'zbekiston miqyosida ham alohida dolzarblik kasb etmoqda. Masalan, 2023-yilda dunyo bo'ylab sanoat korxonalarida yuz bergan yong'inlar natijasida kelib chiqqan iqtisodiy zarar 25 milliard AQSH dollaridan oshgan [1]. O'zbekistonda esa 2023-yilda sodir bo'lgan yong'inlarning 15 foizi sanoat ob'ektlari va ishlab chiqarish binolariga to'g'ri kelgan bo'lib, bu har yili mamlakat iqtisodiyotiga qariyb 300 milliard so'm miqdorida ziyon yetkazmoqda [2]. Bu ko'rsatkichlar nafaqat moddiy yo'qotishlar, balki insonlar hayoti va salomatligiga jiddiy tahdid soluvchi xavflarni ham o'z ichiga oladi. Shuning uchun, texnologik jarayonlarda, ayniqsa yuqori bosim, harorat va yonuvchan materiallar bilan bog'liq ishlarda yong'in xavfsizligini ta'minlash bo'yicha kompleks chora-tadbirlarni ishlab chiqish va amalga oshirish bugungi kunning eng muhim vazifalaridan hisoblanadi. Mavjud tadqiqotlar va amaliyotlar shuni ko'rsatadiki, texnologik jarayonlarda mashina va mexanizmlarni ishlatishda yong'in xavfsizligi masalasi doimiy e'tiborni talab qiladi. Hozirgi kunda, ishlab chiqarish samaradorligini oshirishga qaratilgan harakatlar ko'pincha xavfsizlik protokollariga rioya qilishda ayrim kamchiliklarga olib kelishi mumkin. Shu bilan birga, texnologik uskunalarning murakkablashuvi va avtomatizatsiya darajasining ortib borishi xavfsizlik tizimlariga qo'yiladigan talablarni ham oshirmoqda. Yong'in xavfini baholash, oldini olish va favqulodda vaziyatlarda samarali javob berish bo'yicha tizimli yondashuvlarning yetishmasligi yong'inlar oqibatida yuzaga keladigan iqtisodiy yo'qotishlar va insoniy talofatlarni kamaytirishdagi asosiy to'siqlardan biri hisoblanadi. Shu bois, ushbu mavzu nafaqat nazariy jihatdan chuqur o'rganishni, balki amaliy tavsiyalar ishlab chiqishni ham talab etadi. Yong'in xavfsizligi sohasidagi tadqiqotlar jahon miqyosida uzoq yillardan buyon olib borilmoqda. Masalan, K. Magnussen (2017) o'z tadqiqotida sanoat obyektlaridagi yong'inlarning dinamik modellashtirish usullarini taklif qilib, real vaqt rejimida yong'in tarqalishini bashorat qilish mexanizmlarini yaratdi [3]. A. V. Kholshchevnikov (2019) yong'in xavfini baholashda inson o ...