KURS ISHI

KIRISH Jahon bozorida geodezik asbob-uskunalar va xizmatlar sektori 2023-yilda 45.2 milliard AQSH dollarini tashkil etgan bo‘lib, 2028-yilga borib bu ko‘rsatkich yillik o‘rtacha 8.5% o‘sish bilan 68.7 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. Bu o‘sish ayniqsa qurilish, infratuzilma va sanoat montaj ishlari sohasida innovatsion geodezik yechimlarga bo‘lgan talabning ortib borayotganligini ko‘rsatadi. O‘zbekistonda esa, oxirgi besh yilda qurilish-montaj ishlari hajmi o‘rtacha yillik 12% ga o‘sgan [2], 2023-yilda bu ko‘rsatkich 18.5 trillion so‘mni tashkil etib, yalpi ichki mahsulotning (YaIM) 8% dan ortig‘ini egallagan [3]. Shundan, sanoat va energetika obyektlarini qurish hamda modernizatsiya qilishdagi montaj ishlari katta ulushga ega bo‘lib, bu jarayonlarda yuqori aniqlikdagi geodezik ta’minotga bo‘lgan ehtiyoj tobora ortib bormoqda. Xususan, "O‘zbekneftgaz" AJ ning 2022-yilgi hisobotiga ko‘ra, neft-gaz sanoati ob’ektlarida texnologik jihozlarni montaj qilishda geodezik xizmatlarning samaradorligi 1.5-2 barobar oshirilishi natijasida loyiha muddatlari o‘rtacha 7% ga qisqargan va moliyaviy xarajatlar 3% ga kamaygan [4]. Bugungi kunda texnologik jihoz va konstruksiyalarni montaj qilishda geodezik ishlarni tashkil etishda yuzaga kelayotgan asosiy muammolar qatoriga raqamli texnologiyalarni (BIM, GIS, lazer skanerlash) integratsiya qilishdagi sustlik, malakali mutaxassislar yetishmasligi va mavjud me’yoriy-huquqiy bazaning zamonaviy talablarga mos emasligi kiradi. An’anaviy geodezik usullar ko‘pincha montaj jarayonlarining tezligi va aniqligini ta’minlashda yetarli bo‘lmayapti, bu esa loyiha xarajatlarining oshishiga, muddatlarning cho‘zilishiga va sifatsiz montaj ishlariga olib kelmoqda. Masalan, 2023-yilda o‘tkazilgan so‘rovnomaga ko‘ra, O‘zbekistondagi qurilish kompaniyalarining 45%i geodezik ta’minotdagi kamchiliklarni loyiha kechikishlarining asosiy sabablaridan biri sifatida ko‘rsatgan [5]. Ushbu muammolarni hal qilish va geodezik ishlarni tashkil etishni takomillashtirish orqali montaj jarayonlarining samaradorligini oshirish, xavfsizlikni ta’minlash va sifatini yaxshilash dolzarb ilmiy va amaliy vazifadir. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha dunyo miqyosida ko‘plab ilmiy tadqiqotlar olib borilgan. Masalan, **J.P. Smith (2018)** o‘z tadqiqotlarida BIM texnologiyasini geodezik nazorat bilan integratsiya qilish orqali montaj jarayonlarin ...