KURS ISHI

KIRISH Kompyuter arxitekturasi va raqamli qurilmalarni loyihalash sohasida tezkor xotira (RAM) tizimlarining samaradorligi zamonaviy hisoblash platformalarining umumiy unumdorligini belgilovchi asosiy omillardan biridir. Global miqyosda, yuqori unumdorlikdagi hisoblash (HPC) bozori 2023-yilda 42.9 milliard AQSH dollarini tashkil etgan bo‘lib, 2030-yilga kelib 74.3 milliard AQSH dollariga yetishi kutilmoqda [1]. O‘zbekistonda esa, axborot texnologiyalari sohasiga investitsiyalar hajmi 2023-yilda 15% ga oshib, umumiy IT-xizmatlar eksporti 300 million dollarga yetdi [2]. Bu raqamlar, zamonaviy dasturiy ta’minot va apparat vositalarining tezkor xotiraga bo‘lgan talabining ortib borayotganini va bu sohada innovatsion yechimlarga bo‘lgan ehtiyojni yaqqol ko‘rsatmoqda. Ayniqsa, sun’iy intellekt, katta ma’lumotlar (Big Data) tahlili, mashinani o‘rganish va real vaqt rejimida grafikani qayta ishlash kabi yuqori unumdorlik talab qiladigan ilovalarda protsessor va xotira orasidagi ma’lumotlar almashinuvi tezligi kritik ahamiyat kasb etadi. Hozirgi kunda parallel hisoblash va yuqori unumdorlikli tizimlarning rivojlanishi bilan bir vaqtda, an’anaviy Von Neyman arxitekturasi doirasidagi "xotira devori" muammosi (Memory Wall) tobora dolzarb tus olmoqda [3]. Protsessorlarning hisoblash quvvati xotira tizimlarining ma’lumotlar yetkazib berish tezligidan ancha tez o‘sib bormoqda, bu esa umumiy tizim unumdorligini cheklab qo‘yadi. Xotira ierarxiyasini optimallashtirish, kesh-koherentlikni ta’minlash, NUMA arxitekturalarini samarali boshqarish va yangi avlod xotira texnologiyalarini (HBM, GDDR) joriy etish orqali ushbu muammolarni hal etish zarurati mavjud. O‘zbekistonning IT-industriyasi uchun, mahalliy dasturiy ta’minot va apparat yechimlarini ishlab chiqishda raqobatbardoshlikni ta’minlash hamda xalqaro bozorga chiqish uchun xotira optimallashtirish bo‘yicha ilg‘or tajribalarni o‘zlashtirish va qo‘llash muhim strategik vazifadir. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqaro miqyosda ancha yuqori bo‘lib, ko‘plab yetakchi olimlar tomonidan chuqur tadqiqotlar olib borilgan. David A. Patterson va John L. Hennessy o‘zlarining "Computer Architecture: A Quantitative Approach" asarida xotira ierarxiyasi, kesh-koherentlik protokollari va NUMA arxitekturalarining fundamental tamoyillarini tizimli ravishda tahlil qilib, zamonaviy protsessor dizayni uchun asos yaratganlar [4]. William J ...