KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M. Mirziyoyevning Oliy Majlisga murojaatnomasida ko‘rsatilganidek, mamlakatimiz iqtisodiyoti 2023-yilda 6% ga o‘sgan bo‘lsa-da [1], bank sektori ushbu o‘sishni qo‘llab-quvvatlashda hal qiluvchi rol o‘ynadi. Tijorat banklari tomonidan berilgan kreditlarning umumiy hajmi 2023-yilda 20% ga oshib, 400 trillion so‘mdan oshdi, bu yalpi ichki mahsulotning (YaIM) 55% ini tashkil etadi [2]. Bu ko‘rsatkich rivojlanayotgan mamlakatlarda o‘rtacha 65% bo‘lishini inobatga olsak [3], O‘zbekiston bank sektori hali katta o‘sish salohiyatiga ega. Xususan, kichik va o‘rta biznesga berilgan kreditlar hajmi 2023-yilda 25% ga o‘sgan bo‘lib, bu umumiy kredit portfelining qariyb 30% ini tashkil qiladi [4]. Shuningdek, aholi depozitlari hajmi 2023-yilda 18% ga ortib, 150 trillion so‘mga yetdi [2], bu bank tizimining barqarorligidan dalolat beradi. Biroq, raqamli bank xizmatlaridan foydalanish darajasi hali ham past bo‘lib, aholining atigi 45% i mobil banking ilovalaridan faol foydalanadi [5], bu esa global o‘rtacha ko‘rsatkich (70%) dan sezilarli darajada kamdir [6]. Ushbu raqamlar tijorat banklarining iqtisodiyotdagi muhim rolini, shuningdek, ularning rivojlanishi uchun mavjud bo‘lgan imkoniyatlar va dolzarb muammolarni yaqqol ko‘rsatadi. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotining o‘zgaruvchan sharoitlarida tijorat banklarining barqaror faoliyati va iqtisodiyotga ta’siri yanada dolzarb tus olmoqda. Global miqyosdagi moliyaviy integratsiya va raqamlashtirish tendensiyalari banklar oldiga yangi talablar qo‘ymoqda. Xususan, fintech kompaniyalarining tezkor rivojlanishi an’anaviy bank xizmatlariga raqobatni kuchaytirmoqda va banklarni innovatsiyalarga undamoqda [7]. O‘zbekiston sharoitida, iqtisodiyotni liberallashtirish va bozor mexanizmlarini kengaytirish jarayonida tijorat banklarining moliyaviy vositachilik funksiyasini yanada samarali bajarishi, investitsiya jarayonlarini moliyalashtirishi va aholi hamda tadbirkorlik subyektlarining moliyaviy ehtiyojlarini qondirishi juda muhimdir. Shu bilan birga, bank sektori barqarorligini ta’minlash, kredit risklarini samarali boshqarish, NPL (Non-Performing Loans) darajasini pasaytirish va bank xizmatlari sifatini oshirish kabi masalalar hal etilmagan muammolar bo‘lib qolmoqda. O‘zbekistonda NPL darajasi 2023-yil oxirida 4% ga yetgan [8], bu Markaziy bankning maqsadli ko‘rsatkichidan (3%) yuqoridir [9 ...