KURS ISHI

KIRISH Tijorat banklari, global moliyaviy tizimning tayanchi sifatida, iqtisodiyotning rivojlanishida beqiyos rol o‘ynaydi. 2023-yil yakunlariga ko‘ra, jahon bank tizimining umumiy aktivlari 190 trillion AQSH dollaridan oshib, moliyaviy vositachilikning keng ko‘lamini ko‘rsatib berdi [1]. O‘zbekistonda ham bank sektori dinamik rivojlanib, 2024-yilning birinchi choragida tijorat banklari tomonidan berilgan kreditlarning umumiy hajmi 550 trillion so‘mdan ortib, iqtisodiyotning turli tarmoqlarini moliyalashtirishda faol ishtirok etayotganini tasdiqlaydi [2]. Ushbu ko‘rsatkichlar tijorat banklarining nafaqat jamg‘armalarni jalb qilish va kreditlash, balki investitsiya faolligini rag‘batlantirish, tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash va moliyaviy inklyuziyani kengaytirish orqali iqtisodiy o‘sishning asosiy motorlaridan biri ekanligini ko‘rsatadi. Shuningdek, raqamli bank xizmatlarining joriy etilishi va FinTech sohasidagi innovatsiyalar banklarning mijozlarga xizmat ko‘rsatish samaradorligini oshirib, iqtisodiyotning raqamli transformatsiyasiga hissa qo‘shmoqda. Bugungi kunda tijorat banklarining iqtisodiyotdagi o‘rni tobora ortib bormoqda, biroq ayni paytda ular global va mahalliy miqyosda bir qator murakkab muammolarga duch kelmoqdalar. Masalan, noqonuniy kreditlar (NPL) hajmining o‘sishi banklarning moliyaviy barqarorligiga tahdid solmoqda, bu esa o‘z navbatida kreditlash imkoniyatlarini cheklaydi va investitsiya muhitiga salbiy ta'sir ko'rsatadi. Basel III kabi xalqaro standartlarning qat'iy talablari banklarni o‘z kapitallarini kuchaytirishga majbur etmoqda, bu esa qo‘shimcha moliyaviy resurslarni jalb qilish zaruratini tug‘diradi. Bundan tashqari, o‘zgaruvchan bozor sharoitlari, raqobatchilarning kuchayishi va texnologik innovatsiyalarga tezkor moslashish tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. Ushbu muammolarni samarali hal etish esa iqtisodiyotning barqaror rivojlanishi va global moliyaviy tizimda raqobatbardoshlikni saqlab qolish uchun zarurdir. Mavzu bo'yicha amalga oshirilgan tadqiqotlar tijorat banklarining iqtisodiyotdagi rolini turli jihatlardan tahlil qilgan. Xususan, xalqaro iqtisodchilar M. Friedman o‘zining pul nazariyasida banklarning pul massasini boshqarish va iqtisodiy barqarorlikni ta'minlashdagi rolini asoslab bergan [3]. J. Tobin investitsiya va kapital oqimlariga banklarning ta'sirini tahlil qilib, ularning "Tobin q" koeffitsienti orqali iqt ...