KURS ISHI

KIRISH Titrimetrik analiz bugungi kunda miqdoriy kimyoviy tahlilning asosiy usullaridan biri hisoblanib, uning global bozori hajmi 2023-yilda 2,1 milliard AQSH dollarini tashkil etgan va 2030-yilga kelib bu ko‘rsatkich yillik o‘rtacha 6,5% o‘sish sur’ati bilan 3,5 milliard AQSH dollariga yetishi kutilmoqda [1]. O‘zbekiston Respublikasida kimyo sanoatining jadal rivojlanishi, farmatsevtika va oziq-ovqat sanoati mahsulotlariga bo‘lgan talabning ortishi titrimetrik tahlil usullarining dolzarbligini yanada oshirmoqda. Xususan, 2023-yilda O‘zbekistonning farmatsevtika sanoatida ishlab chiqarish hajmi 2,5 trillion so‘mdan oshgan bo‘lib, bu 2022-yilga nisbatan 18% o‘sishni ko‘rsatadi [2]. Bu sohalarda mahsulot sifati va xavfsizligini ta’minlashda komponentlar miqdorini aniq nazorat qilish zarurati titrimetrik analizga bo‘lgan ehtiyojni oshirmoqda. Qishloq xo‘jaligida tuproq va o‘g‘itlar tarkibini, suv resurslarining sifatini nazorat qilishda ham ushbu usullar keng qo‘llanilmoqda. Titrimetrik analiz usullari xalq xo‘jaligining turli tarmoqlarida, jumladan, atrof-muhit monitoringi, klinika-diagnostika, kimyoviy texnologiya, metallurgiya va konchilik sohalarida keng qo‘llanilishiga qaramay, amaliyotda hali ham bir qator muammolar mavjud. Jumladan, ba’zi bir murakkab matritsali namunalarni tahlil qilishda yuqori aniqlikni ta’minlash, avtomatlashtirilgan titrlash tizimlarining keng tarqalganligi va ularni mahalliy sharoitga moslashtirish, shuningdek, yangi indikatorlar va aniqroq ekvivalent nuqta aniqlash usullarini ishlab chiqish kabi masalalar hali to‘liq hal etilmagan. Yuqori texnologiyali titrantlar va zamonaviy datchiklar yordamida titrlash jarayonining xatosizligini oshirish, shu bilan birga tahlil vaqtini qisqartirish, resurs samaradorligini oshirish masalalari ilmiy-tadqiqot ishlarining asosiy yo‘nalishlaridan bo‘lib qolmoqda. Shu sababli, titrimetrik analizning nazariy asoslarini chuqur o‘rganish va amaliy qo‘llanilishini takomillashtirish zaruriyati yuzaga kelmoqda. Titrimetrik analiz sohasining rivojlanishiga jahonning ko‘plab olimlari o‘zlarining fundamental hissalari bilan salmoqli ulush qo‘shganlar. XVII asrning boshlarida Robert Boyl kislota va ishqorlarni aniqlash uchun o‘simlik ekstraktlarini indikator sifatida ishlatish g‘oyasini ilgari surgan [5]. Jozef Lui Gey-Lyussak XIX asr boshlarida argentometrik titrlash usulini ishlab chiqib, kumush ionlari ...