KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida geodeziya va kartografiya sohasining umumiy ishlab chiqarish hajmi 2023-yilda 1,2 trln so‘mni tashkil etib, so‘nggi besh yilda o‘rtacha yillik o‘sish sur’ati 12% ga yetdi [1]. Xususan, topografo-geodezik va injener geodezik ishlar ushbu sohaning asosiy drayverlaridan bo‘lib, qurilish-montaj ishlarining 30-40% gacha bo‘lgan qismida bevosita ishtirok etadi [2]. Shu bilan birga, mehnat resurslaridan samarali foydalanish, ish jarayonlarini optimallashtirish va bajarilayotgan ishlar sifatini oshirish dolzarb vazifa bo‘lib qolmoqda. Global miqyosda esa geodezik xizmatlar bozori 2023-yilda 12,8 mlrd AQSh dollariga baholanib, 2030-yilgacha o‘rtacha yillik 7,5% o‘sish prognoz qilinmoqda [3]. Bu esa zamonaviy mehnatni normallashtirish usullarini qo‘llash orqali raqobatbardoshlikni oshirish zarurligini ko‘rsatadi. Bugungi kunda topografo-geodezik va injener geodezik ishlarda mehnatni normallashtirish masalasi ayniqsa katta ahamiyat kasb etmoqda. Texnologik taraqqiyot, avtomatlashtirish darajasining oshishi va raqamli geodezik asbob-uskunalarning joriy etilishi ish jarayonlarining murakkablashishiga olib kelmoqda, bu esa mehnat normalarini qayta ko‘rib chiqishni talab qiladi. An’anaviy normallashtirish usullari zamonaviy texnologiyalar bilan to‘liq mos kelmasligi sababli, ish unumdorligini real baholash, ish haqi tizimini adolatli shakllantirish va loyihalarni samarali boshqarishda bir qator muammolar yuzaga kelmoqda. Bu, o‘z navbatida, ortiqcha xarajatlarga, loyiha muddatlarining buzilishiga va xizmat sifatining pasayishiga olib kelishi mumkin [4]. Shu sababli, mehnatni normallashtirishning ilmiy asoslangan, zamonaviy usullarini ishlab chiqish va ularni amaliyotga samarali tatbiq etish ushbu sohaning rivojlanishi uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega. Mehnatni normallashtirish masalalari, jumladan, topografo-geodezik sohada ham, ko‘plab xorijiy olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Masalan, F. V. Teylor (1911) o‘zining "Ilmiy menejment tamoyillari" asarida mehnatni normallashtirishning fundamental asoslarini ishlab chiqib, vaqtni o‘lchash va ish jarayonlarini optimallashtirish bo‘yicha dastlabki nazariy yondashuvlarni ilgari surgan [5]. J. Meynard (1940-yillar) esa "Oldindan belgilangan vaqt standartlari" (Predetermined Motion Time Systems – PMTS) tizimini yaratib, turli ish operatsiyalarini standart elementlarga bo‘lish va ularga vaqt ...