KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda jahon tabiiy gaz bozorining hajmi taxminan 1,5 trillion AQSH dollarini tashkil etdi va 2030-yilga borib bu ko‘rsatkich 2,2 trillion dollardan oshishi kutilmoqda [1]. Tabiiy gaz iste'moli energetika, sanoat va maishiy sektorlarda tobora ortib borayotganligi sababli, uning sifati va samarali qayta ishlanishi global energiya xavfsizligi va barqarorligi uchun muhim ahamiyat kasb etadi [2]. Xususan, tabiiy gazni namlikdan tozalash jarayoni transport, saqlash va keyingi qayta ishlash bosqichlarida korroziya, gidrat hosil bo'lishi va energiya samaradorligining pasayishi kabi jiddiy muammolarning oldini olish uchun zarurdir. O'zbekistonning iqtisodiyoti uchun tabiiy gaz strategik resurs bo'lib, 2023-yilda mamlakatning umumiy energiya balansida gazning ulushi 85% dan ortiqni tashkil etdi [3]. Shu bilan birga, "O'zbekneftgaz" AJ ma'lumotlariga ko'ra, O'zbekistonda yiliga o'rtacha 55-60 milliard kub metr tabiiy gaz qazib olinadi, shundan salmoqli qismi eksport qilinadi va ichki iste'molga yo'naltiriladi [4]. Ushbu ko‘rsatkichlar fonida, tozalangan tabiiy gazni ishlab chiqarish va uning sifatini ta'minlash, ayniqsa, namlikdan samarali quritish texnologiyalarini joriy etish orqali, mamlakatning energetika mustaqilligi va iqtisodiy barqarorligini yanada mustahkamlashga xizmat qiladi. Tabiiy gazni quritish texnologiyalarining doimiy ravishda takomillashtirilishi, ayniqsa adsorbentlar yordamida quritish jarayonlari, operatsion xarajatlarni kamaytirish va atrof-muhitga ta'sirni minimallashtirish nuqtai nazaridan hal qiluvchi ahamiyatga ega. Mavjud texnologiyalar, masalan, glikol bilan quritish usullari, ba'zi afzalliklarga ega bo'lsa-da, ularning yuqori energiya sarfi, atrof-muhitga ta'siri va ba'zi hollarda gaz tarkibiga zararli moddalar chiqarishi kabi kamchiliklari mavjud [5]. Ushbu kamchiliklar adsorbentlar yordamida quritish jarayonlariga bo'lgan qiziqishni oshirmoqda, chunki ular yuqori samaradorlik, past operatsion xarajatlar va ekologik xavfsizlik jihatidan salmoqli afzalliklarni taqdim etadi [6]. Hozirgi kunda, O'zbekiston neft-gaz sanoatida tabiiy gazni chuqur quritishga bo'lgan ehtiyoj tobora ortib bormoqda, chunki yuqori bosimli gaz quvurlari va LNG (suyultirilgan tabiiy gaz) ishlab chiqarish obyektlarida namlik miqdori bo'yicha qat'iy talablar qo'yiladi. Adsorbsion quritish texnologiyalarini optimallashtirish va ularni mahalliy sharoitlarga m ...