KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 11-sentabrdagi "Geodeziya, kartografiya va kadastr sohasida davlat boshqaruvini takomillashtirish chora-tadbirlari to'g'risida"gi 463-son qaroriga asosan, geofazoviy ma'lumotlarning aniqligi va dolzarbligini ta'minlashga qaratilgan kompleks chora-tadbirlar belgilanib, bunda trigonometrik va sferik hisob-kitoblarga asoslangan yuqori aniqlikdagi geodezik o'lchashlarga talab ortib bormoqda [1]. Ushbu qaror doirasida 2024-yil yakuniga qadar geografik axborot tizimlari (GIS) integratsiyasini 70% ga yetkazish rejalashtirilgan bo'lib, bu sferik trigonometriya bilimlari asosida aniq koordinatalarni aniqlash va xaritalash vazifalarini yanada dolzarb qiladi [2]. Shuningdek, O'zbekistonning "Raqamli O'zbekiston – 2030" strategiyasida sun'iy yo'ldosh navigatsiya tizimlari (GNSS) orqali er usti ob'ektlarining 3D modellarini yaratishga katta e'tibor qaratilgan bo'lib, bunday modellar sferik geometriya va trigonometrik hisob-kitlarsiz yaratilishi mumkin emas [3]. 2023-yilda O'zbekistonda geodeziya va kartografiya sohasidagi xizmatlar bozori hajmi taxminan 150 milliard so'mni tashkil etgan va bu ko'rsatkichning yillik o'sish sur'ati 10-12% ni tashkil qilmoqda [4]. Bu esa sohada yuqori malakali mutaxassislarga bo'lgan ehtiyojni oshirib, ularning sferik trigonometriya bo'yicha nazariy va amaliy bilimlarini chuqurlashtirishni talab etadi. Ushbu mavzuning hozirgi sharoitda ahamiyati nafaqat fundamental ilm-fan rivoji, balki amaliy sohalardagi hal etilmagan muammolar bilan ham bog'liq. Hozirgi kunda global miqyosda aviatsiya, dengiz navigatsiyasi, geodeziya, kosmik tadqiqotlar va yirik qurilish loyihalarida joylashuvni yuqori aniqlikda aniqlashga bo'lgan talab muttasil o'sib bormoqda. Masalan, aniq navigatsiya tizimlarining xatosi global savdo yuk tashishlarida yillik 3-5 milliard dollarlik iqtisodiy yo'qotishlarga olib kelishi mumkin [5]. Sferik uchburchaklar geometriyasini tushunish va trigonometrik hisob-kitoblarni to'g'ri qo'llash orqali bu xatolar minimallashtirilishi mumkin. Hozirgi zamonaviy geodeziya va navigatsiya tizimlarida yerning sferik shakli hisobga olinmasdan o'tkaziladigan o'lchovlar, ayniqsa uzoq masofalarda, jiddiy xatolarga olib keladi. Misol uchun, 100 km masofada yerning egriligini hisobga olmaslik balandlik o'lchovlarida 78 metrga yaqin xatolikka sabab bo'ladi [6]. Bu esa infratuzilma loyiha ...