KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda biologik xilma-xillikni asrash va undan oqilona foydalanish bo'yicha olib borilayotgan tadqiqotlar va amaliy ishlar tobora dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 24-avgustdagi "O'zbekiston Respublikasining "Qizil kitobi"ni nashr etish va biologik xilma-xillik obyektlarini muhofaza qilishni ta'minlash chora-tadbirlari to'g'risida"gi PQ-362-sonli qaroriga ko'ra, respublikada noyob va yo'qolib ketish xavfi ostidagi turlarni inventarizatsiya qilish va ularni himoya qilish mexanizmlarini takomillashtirishga alohida e'tibor qaratilmoqda [1]. Global miqyosda briofitlarning (yo'sintoifa o'simliklar) ilmiy tadqiqotlar uchun ajratilgan byudjeti 2023-yilda 750 million AQSh dollariga yetdi, bu esa ushbu guruhning ekologik va bioindikatorlik salohiyatiga bo'lgan qiziqishning ortganligidan dalolat beradi [2]. Shu bilan birga, yo'sintoifa o'simliklarning farmatsevtika va biotexnologiya sanoatida qo'llanilishi ham kengayib bormoqda; 2024-yil holatiga ko'ra, jahon bo'yicha yo'sinlardan olinadigan bioaktiv moddalar bozorining hajmi 85 million AQSh dollarini tashkil etib, yillik o'rtacha 6.5% o'sish sur'atiga ega ekanligi taxmin qilinmoqda [3]. Bu raqamlar yo'sintoifalarning nafaqat ekosistemadagi o'rni, balki iqtisodiy ahamiyati ham oshib borayotganini ko'rsatadi. Yo'sintoifa o'simliklar Yer yuzidagi eng qadimgi quruqlik o'simliklaridan biri bo'lib, o'ziga xos biologik va ekologik xususiyatlarga ega. Ular tuproq hosil bo'lishi, suv rejimini tartibga solish, bioindikatsiya va hatto karbonat angidridni bog'lash kabi muhim ekologik vazifalarni bajaradi. Biroq, urbanizatsiya, iqlim o'zgarishi va inson faoliyatining kuchayishi natijasida ularning yashash joylari qisqarib, ayrim turlari yo'q bo'lib ketish xavfi ostida qolmoqda. Mavjud adabiyotlarda yo'sintoifa o'simliklarning genetik xilma-xilligini chuqur o'rganish, ularning stress omillariga chidamlilik mexanizmlarini tushunish va saqlash strategiyalarini ishlab chiqish bo'yicha hali ko'plab ochiq savollar mavjud. Ushbu tadqiqot yo'sintoifa o'simliklarining xilma-xilligi va o'ziga xos xususiyatlarini chuqur o'rganish orqali mazkur bo'shliqlarni qisman to'ldirishga va ularni samaraliroq muhofaza qilish bo'yicha tavsiyalar ishlab chiqishga qaratilgan. Yo'sintoifa o'simliklarining o'rganilganlik darajasi xalqaro miqyosda ancha yuqori bo'lsa-da, ba'zi mintaqalar va turl ...