KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 2023-yilda matematika faniga qiziqish maktab o'quvchilari orasida 15% ga oshgani kuzatildi [1]. Xususan, respublika miqyosida o'tkazilgan fan olimpiadalarida geometriya yo'nalishi bo'yicha ishtirokchilar soni avvalgi yilga nisbatan 8% ga ko'paydi [2]. Global miqyosda esa, tsirkul va chizg'ich yordamida geometrik yasashlar bo'yicha onlayn resurslarga bo'lgan talab so'nggi besh yilda 20% ga o'sgan [3]. Bu ko'rsatkichlar Evklid geometriyasining asosiy tamoyillaridan biri bo'lgan geometrik yasashlarga bo'lgan qiziqish nafaqat ta'lim tizimida, balki keng jamoatchilik orasida ham saqlanib qolayotganini ko'rsatadi. Ushbu qadimiy san'at va fan bugungi kunda ham fundamental matematik tushunchalarni rivojlantirishda, fazoviy tasavvurni shakllantirishda va muhandislik, arxitektura kabi amaliy sohalarda asosiy vosita bo'lib xizmat qiladi. Raqamli texnologiyalar rivojlangan davrda ham qo'l bilan yasashlarning didaktik qiymati o'zgarmasdir. Shu bilan birga, zamonaviy ta'limda tsirkul va chizg'ich yordamida yasashlarni o'qitish metodologiyasida bir qator hal etilmagan muammolar mavjud. Xususan, bu mavzuning nafaqat nazariy asoslarini, balki uning amaliy ahamiyatini ham o'quvchilarga yetkazishda samarali usullar yetishmayapti. Kurs ishining ushbu mavzuni tanlash zaruriyati aynan shu bo'shliqlarni to'ldirish, ya'ni tsirkul va chizg'ich yordamida yasashlarning nazariy-metodologik asoslarini chuqur o'rganish, uning xalqaro tajribasini tahlil qilish hamda O'zbekiston ta'lim tizimidagi dolzarb muammolarni aniqlashdan iborat. Shuningdek, ushbu yasashlarning amaliy qo'llanilishini zamonaviy kontekstda tahlil qilib, ta'lim jarayoniga integratsiya qilish bo'yicha aniq tavsiyalar ishlab chiqish ham muhim ahamiyat kasb etadi. Bu, o'z navbatida, o'quvchilarning analitik fikrlash qobiliyatini, fazoviy tasavvurini va muammolarni yechish ko'nikmalarini oshirishga xizmat qiladi. Tsirkul va chizg'ich yordamida yasashlar bo'yicha dunyo miqyosida ko'plab tadqiqotlar olib borilgan. Miloddan avvalgi III asrda yashagan Evklid "Elementlar" asarida yasashlarning asosiy aksioma va teoremalarini tizimlashtirib, keyingi barcha geometrik tadqiqotlar uchun poydevor yaratdi [4]. XVII asrda René Descartes (1637) analitik geometriya asoslarini yaratish orqali geometrik shakllarni algebraik tenglamalar yordamida ifodalash usulini taklif qildi, bu esa yasashlarning nazariy asoslarini ...