KURS ISHI

KIRISH 2023-yil ma'lumotlariga ko'ra, global virtual va kengaytirilgan reallik (VR/AR) bozorining umumiy hajmi 16,82 milliard AQSh dollarini tashkil etgan bo'lib, 2030-yilga kelib bu ko'rsatkich 280 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. Ta'lim texnologiyalari (EdTech) segmentida virtual laboratoriyalar bozori 2022-yilda 1,3 milliard dollarni tashkil etib, 2027-yilgacha yillik o'rtacha 20,4% o'sish sur'ati bilan 3,3 milliard dollarga yetishi kutilmoqda [2]. O'zbekistonda esa, Raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish strategiyasi doirasida 2023-yilda raqamli ta'lim resurslaridan foydalanish darajasi 60% ga yetganligi qayd etilgan bo'lsa-da [3], informatika fanini o'qitishda zamonaviy virtual laboratoriyalarning joriy etilishi hali yetarli darajada emas. Bu sohada xalqaro tendensiyalarga mos ravishda, yuqori texnologiyali o'quv muhitini yaratish orqali yoshlarning raqamli kompetensiyalarini oshirish dolzarb vazifadir. Bugungi kunda ta'lim tizimi oldida turgan asosiy muammolardan biri, nazariy bilimlarni amaliy ko'nikmalar bilan bog'lashda yuzaga keladigan tafovutdir. Ayniqsa, informatika fanida murakkab dasturiy ta'minot, apparat qismlari va tarmoq texnologiyalarini o'rganishda real laboratoriya sharoitlari ko'pincha cheklangan bo'ladi. Mavjud laboratoriya anjomlarining qimmatligi, ularni saqlash va yangilash xarajatlari, shuningdek, eksperimentlarni takrorlashdagi qiyinchiliklar o'quv jarayonining samaradorligiga salbiy ta'sir ko'rsatadi. Virtual laboratoriyalar esa ushbu muammolarga yechim taklif qilib, talabalarga xavfsiz va nazorat qilinadigan muhitda bepul yoki minimal xarajatlar bilan amaliy tajribalar o'tkazish imkonini beradi [4]. Shu bilan birga, virtual laboratoriyalarning o'quv samaradorligiga ta'siri, ularni ta'lim jarayoniga integratsiya qilishning eng maqbul usullari va O'zbekiston ta'lim tizimining o'ziga xos sharoitlariga moslashuvi kabi masalalar hali to'liq o'rganilmagan va chuqur ilmiy tadqiqotlarni talab qiladi. Virtual laboratoriya texnologiyalarining ta'limdagi salohiyati so'nggi yigirma yil ichida dunyo miqyosida ko'plab olimlar tomonidan o'rganilgan. Masalan, R. Salisbury va A. Salter (2014) o'z tadqiqotlarida virtual laboratoriyalarning masofaviy ta'limdagi o'rnini tahlil qilib, ular talabalar o'rtasida hamkorlikni kuchaytirishini va eksperimental ko'nikmalarni rivojlantirishini isbotladi [5]. J. D. Slavin (2018) konstruktivi ...