KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonning uglevodorod xomashyosi zaxiralari bo'yicha dunyoda muhim o'rin tutishi [1] va gaz qazib olish hajmlarining yildan yilga ortib borishi neft-gaz sanoati oldiga bir qator dolzarb vazifalarni qo'ymoqda. Xususan, tabiiy gaz tarkibidagi vodorod sulfid (H2S) kabi zaharli va korroziy gazlarni tozalash jarayonlarining samaradorligini oshirish masalasi alohida ahamiyat kasb etadi. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 21-dekabrdagi "Neft-gaz tarmog'ini barqaror rivojlantirish chora-tadbirlari to'g'risida"gi PQ-394-sonli qarorida energiya resurslari qazib olish va qayta ishlashda zamonaviy texnologiyalarni joriy etish zaruriyati ta'kidlangan [2]. H2S ni o'z ichiga olgan gazni tozalashda ishlatiladigan absorbentlarning regeneratsiyasi texnologik va iqtisodiy nuqtai nazardan muhim jarayon bo'lib, uning samaradorligi ishlab chiqarish xarajatlari, atrof-muhitga ta'sir va mahsulot sifati kabi asosiy ko'rsatkichlarga bevosita ta'sir ko'rsatadi. Jahon gazni tozalash bozorining hajmi 2023-yilda 4,5 milliard dollarni tashkil etgan bo'lib, 2030-yilga borib yillik o'sish sur'ati 6,8% ni tashkil etishi kutilmoqda [3]. O'zbekistonda esa H2S ni olib tashlash va absorbentlarni qayta tiklash jarayonlariga yo'naltirilgan investitsiyalar so'nggi besh yilda o'rtacha 12% ga o'sdi [4]. Bu o'zgarishlar sohaning modernizatsiyaga bo'lgan ehtiyojini va ushbu mavzuning dolzarbligini yaqqol ko'rsatib turibdi. Vodorod sulfid gazini regeneratsiya qilish jarayoni neft-gaz sanoatida atrof-muhitni muhofaza qilish, xavfsizlik standartlariga rioya etish va iqtisodiy samaradorlikni ta'minlashda fundamental rol o'ynaydi. H2S yuqori korroziy xususiyatga ega bo'lganligi sababli uskunalar eskirishini tezlashtiradi, ishlab chiqarish xarajatlarini oshiradi va mahsulot sifatini pasaytiradi [5]. Bundan tashqari, u yuqori toksiklikka ega bo'lib, inson salomatligi va atrof-muhit uchun jiddiy xavf tug'diradi [6]. Shuning uchun, H2S bilan to'yingan absorbentni samarali regeneratsiya qilish nafaqat ishlab chiqarish jarayonlarining uzluksizligini ta'minlaydi, balki ekologik me'yorlarga rioya etish va ishchi xavfsizligini ta'minlashda ham hal qiluvchi ahamiyatga ega. Mavjud regeneratsiya usullari texnologik kamchiliklarga ega bo'lib, energiya sarfini optimallashtirish, jarayon samaradorligini oshirish va investitsiya xarajatlarini kamaytirish kabi muammolar hal etilmagan holda qolmo ...