KURS ISHI

KIRISH Voyaga yetmaganlar tomonidan sodir etilgan jinoyatlar O'zbekiston jamiyati oldida turgan dolzarb muammolardan biridir. O'zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda voyaga yetmaganlar tomonidan sodir etilgan jinoyatlar umumiy jinoyatchilikning 3,2% ini tashkil etgan [1]. Bu ko'rsatkich 2022-yilga nisbatan 0,5% ga o'sgan bo'lib, ayniqsa og'ir va o'ta og'ir jinoyatlarning ulushida sezilarli ortish kuzatilgan [2]. Voyaga yetmaganlar o'rtasida retsidiv jinoyatchilikning o'sishi, ularning jamiyatga reintegratsiya qilishdagi qiyinchiliklar va jazo choralarining samaradorligi masalasi dolzarb muammo bo'lib qolmoqda. Shuningdek, 14-18 yoshli guruhdagi jinoyatchilikning o'sishi va ushbu yosh toifasiga nisbatan qo'llanilayotgan huquqiy mexanizmlarning yetarli darajada moslashtirilmaganligi, profilaktik choralar samaradorligining pastligi chuqur ilmiy tahlil va amaliy yechimlarni talab etadi [3]. Ushbu mavzu, ya'ni voyaga yetmaganlarni jinoiy javobgarlikka tortish va ularga jazo tayinlash xususiyatlari, o'zining nazariy va amaliy ahamiyati bilan hozirgi kunda yanada dolzarblashmoqda. Jamiyatda yoshlar orasida huquqbuzarliklarning oldini olish, ularni huquqiy ongini oshirish, shuningdek, jinoyat sodir etgan voyaga yetmaganlarga nisbatan adolatli va samarali jazo choralarini qo'llash orqali ularni tarbiyalash va kelajakda qonunga itoatkor fuqaro bo'lib voyaga yetishlariga ko'maklashish muhim ahamiyatga ega. Mavjud huquqiy baza, ayniqsa "Juvenal adliya" tizimining rivojlanishi, restorativ adliya tamoyillarini joriy etish, hamda muqobil jazo choralarini kengaytirish masalalari bugungi kunda hal etilmagan murakkabliklarni o'z ichiga oladi. O'zbekistonning jahon hamjamiyatiga integratsiyalashuvi sharoitida xalqaro ilg'or tajribalarni o'rganish va ularni milliy qonunchilikka implementatsiya qilish zarurati ham ushbu mavzuni yanada muhim qilib qo'yadi. Voyaga yetmaganlar jinoyatchiligi va ularga nisbatan jazo tayinlash masalasi xalqaro miqyosda ko'plab olimlar tomonidan tadqiq qilingan. Bular orasida *J. Fagan* (2009) voyaga yetmaganlar jinoyatchiligining sotsio-iqtisodiy ildizlarini tahlil qilib, profilaktik choralar samaradorligini oshirish modellarini taklif qilgan [4]. *A. M. Snipes* va *E. L. Rebellon* (2014) o'z ishlarida juvenal adliya tizimining rivojlanishini o'rganib, jazoni individuallashtirishning ijtimoiy ta'sirini baholaga ...