KURS ISHI

KIRISH Xalqaro valyuta va kredit munosabatlari global iqtisodiyotning ajralmas qismi bo'lib, davlatlararo savdo, investitsiya va moliyaviy oqimlarni tartibga soladi. Jahon valyuta bozorining kunlik aylanmasi 7,5 trillion AQSH dollaridan oshadi [1], bu esa xalqaro operatsiyalarning ulkan miqyosini ko'rsatadi. O'zbekistonning tashqi savdo aylanmasi 2023-yilda 62,6 milliard AQSH dollarini tashkil etib, oldingi yilga nisbatan 16,3% ga o'sgan [2]. Ushbu o'sish mamlakat iqtisodiyotining jahon bozoriga integratsiyalashuvi chuqurlashib borayotganini, shuningdek, xalqaro valyuta va kredit munosabatlariga bog'liqligi ortib borayotganini anglatadi. Valyuta kurslarining o'zgaruvchanligi, xalqaro kreditlarga kirish imkoniyatlari va ularni samarali boshqarish mamlakatning barqaror iqtisodiy rivojlanishi uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega. Bugungi kunda xalqaro valyuta va kredit munosabatlari sohasida bir qator hal etilmagan muammolar mavjud. Global iqtisodiyotning o'zgaruvchanligi, xususan, geosiyosiy keskinliklar, energetika bozoridagi narxlar o'zgarishi va xalqaro moliya bozorlaridagi spekulyativ operatsiyalar valyuta kurslarida kutilmagan tebranishlarni keltirib chiqarmoqda. Ushbu tebranishlar eksport-import operatsiyalarini amalga oshiruvchi korxonalar uchun katta xatarlar tug'dirib, moliyaviy barqarorlikka salbiy ta'sir ko'rsatadi [3]. Shuningdek, xalqaro kredit resurslariga kirishda rivojlanayotgan mamlakatlar uchun yuqori foiz stavkalari va qat'iy shartlar mavjud bo'lib, bu ularning iqtisodiy rivojlanishini sekinlashtirishi mumkin. O'zbekiston kabi transformatsiya davrini boshidan kechirayotgan mamlakatlarda valyuta siyosatini takomillashtirish, tashqi qarzni samarali boshqarish va mahalliy banklarning xalqaro moliya bozorlaridagi ishtirokini kuchaytirish dolzarb vazifadir [4]. Bu omillar ushbu mavzuning ilmiy tadqiqot nuqtai nazaridan chuqur o'rganilishini talab qiladi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha jahon miqyosida ko'plab fundamental tadqiqotlar olib borilgan. Ragnar Nurkse (1944) o'zining "Xalqaro valyuta siyosati nazariyasi" asarida valyuta kurslari barqarorligini ta'minlash mexanizmlarini va ularning xalqaro savdoga ta'sirini tahlil qilgan [5]. Robert Mundell (1963) va Marcus Fleming (1962) tomonidan ishlab chiqilgan Mundell-Fleming modeli valyuta kurslarining ichki va tashqi balansga ta'sirini, ayniqsa kapitallar harakati erkinligi sharoitida p ...