KURS ISHI

KIRISH Jahon valyuta bozorining kunlik aylanmasi 2022-yilda 7,5 trillion AQSH dollarini tashkil etdi [1], bu 2019-yilgi 6,6 trillion dollardan sezilarli o'sishni ko'rsatadi va xalqaro savdo-sotiq hamda kapital harakatlarining global iqtisodiyotdagi muhim o'rnini tasdiqlaydi. O'zbekistonning tashqi savdo aylanmasi esa 2023-yilda 62,6 milliard AQSH dollariga yetdi [2], bu esa mamlakatning xalqaro valyuta va kredit munosabatlariga integratsiyalashuvi chuqurlashib borayotganini ko'rsatadi. Xorijiy investitsiyalarning jalb qilinishi, eksport hajmining oshirilishi va xalqaro moliyaviy institutlar bilan hamkorlik doirasida valyuta kurslari barqarorligini ta'minlash, tashqi qarzni samarali boshqarish va kredit resurslaridan oqilona foydalanish milliy iqtisodiyotning barqaror rivojlanishi uchun hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Ushbu mavzuning dolzarbligi, global iqtisodiyotning o'zgaruvchan tabiati va xalqaro iqtisodiy munosabatlarda yuzaga kelayotgan yangi chaqiriqlar bilan belgilanadi. Valyuta kurslarining keskin o'zgarishi, kapitalning transchegaraviy harakati va geosiyosiy vaziyatning moliyaviy bozorlarga ta'siri kabi omillar milliy iqtisodiyotlarning barqarorligiga jiddiy tahdid solishi mumkin. O'zbekiston kabi rivojlanayotgan mamlakatlar uchun tashqi qarzni optimallashtirish, xalqaro kredit resurslaridan samarali foydalanish va valyuta siyosatini makroiqtisodiy barqarorlikni ta'minlashga yo'naltirish strategik vazifa hisoblanadi. Shuningdek, raqamli valyutalarning paydo bo'lishi va moliyaviy texnologiyalarning jadal rivojlanishi xalqaro valyuta va kredit munosabatlarida yangi imkoniyatlar va xavflarni keltirib chiqarmoqda, bu esa mavjud nazariy yondashuvlar va amaliy choralar qayta ko'rib chiqilishini talab etadi. Xalqaro valyuta va kredit munosabatlari nazariy-metodologik jihatdan ko'plab xorijiy va mahalliy olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Jeyms Tobin (1984) o'z tadqiqotlarida kapital harakatlariga soliq solish g'oyasini ilgari surib, valyuta bozorlaridagi spekulyativ operatsiyalarni cheklash va moliyaviy barqarorlikni ta'minlash yo'llarini tahlil qildi [3]. Milton Fridman (1953) esa suzuvchi valyuta kurslari rejimining afzalliklarini himoya qilib, bozor mexanizmlarining valyuta kursini samarali tartibga solish qobiliyatini ta'kidladi [4]. Pol Krugman (1979) o'zining yangi savdo nazariyasida valyuta kurslari va savdo oqimlari o'rtasidagi bog'liqlikni ...