KURS ISHI

KIRISH Bugungi kunda xalqaro valyuta va kredit munosabatlari global iqtisodiyotning ajralmas qismi bo'lib, jahon savdosi va investitsiyalarining barqaror rivojlanishini ta'minlashda hal qiluvchi rol o'ynaydi. 2023-yil yakunlari bo'yicha global valyuta bozori kunlik aylanmasi 7,5 trillion dollarni tashkil etib, bu ko'rsatkich 2019-yilga nisbatan 14% ga o'sganini ko'rsatmoqda [1]. Xalqaro hisob-kitoblar banki (BIS) ma'lumotlariga ko'ra, forvard kontraktlar va svoplar kabi hosila moliyaviy vositalar orqali valyuta risklarini hedging qilish hajmi global savdoning taxminan 60% ni qamrab oladi [2]. O'zbekistonda esa 2023-yilda xalqaro valyuta operatsiyalari hajmi 28,3 milliard dollarga yetgan bo'lib, bu 2022-yilga nisbatan 18,7% ga o'sgan [3]. Shu bilan birga, 2024-yil boshiga kelib O'zbekistonning tashqi qarzi 37,1 milliard dollarni tashkil etib, bu YAIMga nisbatan 40,9% ga to'g'ri keladi va uning sezilarli qismi xalqaro kreditlar hissasiga to'g'ri keladi [3]. Ushbu raqamlar xalqaro valyuta va kredit munosabatlarining mamlakat iqtisodiyotiga ta'sirining naqadar keng ekanligini, valyuta siyosati va kredit resurslaridan samarali foydalanish milliy iqtisodiy barqarorlik va o'sish uchun fundamental ahamiyatga ega ekanligini ko'rsatadi. Mazkur tadqiqot mavzusi hozirgi murakkab geosiyosiy va global iqtisodiy sharoitlarda alohida dolzarblikka ega. Jahon iqtisodiyotida kuzatilayotgan yuqori inflyatsiya, foiz stavkalarining o'zgaruvchanligi, shuningdek, yirik mamlakatlar o'rtasidagi savdo va siyosiy kelishmovchiliklar valyuta kurslarining keskin o'zgarishiga va xalqaro kapital harakatlarining beqarorligiga olib kelmoqda. Rivojlanayotgan mamlakatlar, jumladan O'zbekiston uchun bu holat xalqaro zaxiralarni boshqarish, tashqi qarzga xizmat ko'rsatish va valyuta siyosatini samarali yuritishda yangi chaqiriqlarni keltirib chiqarmoqda. Hozirgi kunda xalqaro valyuta va kredit munosabatlarini takomillashtirish bo'yicha qator hal etilmagan muammolar mavjud. Xususan, global iqtisodiy shoklarga chidamli moliyaviy mexanizmlarni yaratish, valyuta risklarini boshqarishning innovatsion usullarini joriy etish, shuningdek, xalqaro kredit resurslaridan milliy iqtisodiyotning ustuvor tarmoqlarini rivojlantirish uchun samarali foydalanish mexanizmlarini ishlab chiqish kabi masalalar hali-hamon to'liq o'rganilmagan va amaliy yechimini kutmoqda. Ushbu tadqiqot mazkur bo'shliqlarni to'ldirish ...