KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda respublikaning tashqi savdo aylanmasi 60 milliard AQSh dollaridan oshib, bu ko'rsatkichning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 75% ga yetgan [1]. Bu esa mamlakat iqtisodiyotining jahon iqtisodiy tizimiga integratsiyalashuv darajasi yuqori ekanligini ko'rsatadi. Jahon miqyosida esa, xalqaro valyuta bozorining kunlik aylanmasi 2022-yilda 7,5 trillion AQSh dollarini tashkil etgan [2], bu esa global iqtisodiyotda valyuta va kredit munosabatlarining hal qiluvchi rolini yaqqol ko'rsatadi. Xususan, 2023-yilda xalqaro moliyaviy oqimlar hajmi 140 trillion AQSh dollaridan ortiq bo'lib, bu raqamlar xalqaro valyuta va kredit munosabatlarining global savdo va investitsiyalarni qo'llab-quvvatlashdagi muhimligini tasdiqlaydi [3]. Ushbu ko'rsatkichlar fonida O'zbekistonning jahon iqtisodiyotiga faol integratsiyalashuvi hamda mamlakatning valyuta siyosatini takomillashtirish zarurati yanada dolzarblashmoqda. Bugungi globallashuv sharoitida xalqaro valyuta va kredit munosabatlari barqarorlikni ta'minlash, iqtisodiy o'sishni rag'batlantirish va tashqi savdo balansini optimallashtirishda markaziy o'rin egallaydi. Biroq, rivojlanayotgan mamlakatlarda, jumladan O'zbekistonda ham, valyuta kursining keskin o'zgaruvchanligi, xalqaro rezervlarning yetarli bo'lmasligi, tashqi qarz yukining oshishi va spekulyativ kapital oqimlarining salbiy ta'siri kabi qator muammolar dolzarbligicha qolmoqda. Ushbu muammolar mahalliy iqtisodiyotga sezilarli xavf tug'dirib, makroiqtisodiy barqarorlikni izdan chiqarishi mumkin. Shuning uchun, xalqaro valyuta va kredit munosabatlarini chuqur o'rganish, ularning samarali boshqaruvi mexanizmlarini tahlil qilish va mamlakatning o'ziga xos sharoitlariga moslashtirilgan takliflarni ishlab chiqish zarurati tobora ortib bormoqda. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro va mahalliy adabiyotlarda keng yoritilgan. Jahon miqyosida, xalqaro valyuta munosabatlari nazariyasiga Uolter Bagexot (Walter Bagehot) o'zining "Lombard Street" asarida pul bozori va Markaziy bankning rolini tahlil qilgan [4]. Jon Meynard Keyns (John Maynard Keynes) "Umumiy nazariya" asarida valyuta kursini boshqarish va to'lov balansi muammolariga e'tibor qaratgan [5]. Robert Mandel (Robert Mundell) esa optimal valyuta zonalari nazariyasini ishlab chiqqan va valyuta kurslari rejimlarining iqtisodiyotga ta'sirini ta ...