KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda mamlakatimizdagi elektron tijorat hajmi 2022-yilga nisbatan 2,5 barobarga oshib, 27 trillion so‘mga yetgan bo‘lsa [1], ulgurji va chakana savdo aylanmasi 728,9 trillion so‘mni tashkil etgan [2]. Shu bilan birga, butun dunyo bo‘ylab ta’minot zanjiri boshqaruvi (SCM) bozorining hajmi 2023-yilda 28,6 milliard dollarni tashkil etgan va 2030-yilga borib 55 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [3]. Bu raqamlar savdo va logistika jarayonlarining hajmi, murakkabligi va o‘sish sur’atlarini yaqqol ko‘rsatib turibdi. Korxonalarning raqobatbardoshligini oshirish, xarajatlarni optimallashtirish va mijozlarga xizmat ko‘rsatish sifatini yaxshilashda xarid jarayonlarini samarali boshqarish hamda ombordagi tovarlar hisobini aniq yuritish hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Elektron tijoratning jadal rivojlanishi, global ta’minot zanjirlarining murakkablashuvi va iste’molchilar talablarining o‘zgaruvchanligi zamonaviy korxonalardan yuqori darajada moslashuvchanlik va samaradorlikni talab etadi. Bugungi sharoitda, ayniqsa, pandemiya kabi kutilmagan vaziyatlar ta’minot zanjirlarining uzilishiga sabab bo‘lib, omborlardagi tovarlar qoldig‘ini aniq bilish va xarid jarayonlarini tezkor boshqarish zaruratini yanada kuchaytirdi. Ko‘plab mahalliy korxonalarda xarid jarayonlari va ombor hisobini yuritish hali ham an’anaviy, qo‘lda bajariladigan usullar orqali amalga oshirilmoqda. Bu esa inson omili tufayli xatoliklar ehtimolini oshiradi, ma’lumotlarning kechikishi va noto‘g‘ri bo‘lishiga olib keladi. Natijada ortiqcha zaxiralar paydo bo‘ladi, saqlash xarajatlari oshadi yoki aksincha, kerakli tovarlarning yetishmasligi sababli savdo imkoniyatlari boy beriladi. Xaridlar va ombor operatsiyalarini avtomatlashtirishga yo‘naltirilgan dasturiy yechimlarning joriy etilishi ushbu muammolarni bartaraf etishda muhim rol o‘ynaydi va korxonalarga moliyaviy resurslarni tejash, operatsion samaradorlikni oshirish va bozor talablariga tezkor javob berish imkonini beradi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha, xarid jarayonlari va ombor hisobi sohasida jahon miqyosida ko‘plab fundamental tadqiqotlar o‘tkazilgan. Masalan, doktor M. Porter (1985) o‘zining "Competitive Advantage" asarida qiymat zanjiri kontseptsiyasini ishlab chiqqan bo‘lib, unda xarid va logistika faoliyatlari korxonaning raqobat ustunligin ...