KURS ISHI

KIRISH Geodeziya va kartografiya sohasidagi xo‘jalik hisobidagi korxonalarning fond mablag‘larini samarali boshqarish zamonaviy iqtisodiy sharoitlarda muhim ahamiyat kasb etadi. O‘zbekistonda geodeziya, kartografiya va kadastr xizmatlari bozorining yillik hajmi 2023-yilda taxminan 2.5 trillion so‘mga yetgan [1], bu sohada kapital investitsiyalar hajmi esa so‘nggi besh yilda o‘rtacha 15%ga o‘sgan [2]. Ushbu tarmoqda faoliyat yurituvchi korxonalar yuqori texnologiyali uskunalar, murakkab geodezik asboblar va dasturiy ta’minotga doimiy ehtiyoj sezadi. Masalan, dronlar, lazer skanerlar va GPS/GNSS tizimlariga bo‘lgan talabning ortishi 2022-2023 yillar davomida uskunalar sotib olish xarajatlarini o‘rtacha 20%ga oshirdi [3]. Fond mablag‘larining maqsadli va samarali ishlatilishi, ularning qaytimi va sig‘imi ko‘rsatkichlari korxona rentabelligini bevosita belgilaydi. Shu sababli, fond mablag‘larini boshqarishni optimallashtirish, ulardan foydalanish samaradorligini oshirish, ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish va raqobatbardoshlikni kuchaytirish bugungi kunda dolzarb vazifa hisoblanadi. Mavzuning dolzarbligi shundaki, geodeziya va kartografiya sohasi O‘zbekiston iqtisodiyotining turli tarmoqlari, xususan, qishloq xo‘jaligi, qurilish, yer resurslarini boshqarish va infratuzilma loyihalarini amalga oshirishda fundamental baza vazifasini o‘taydi. Fond mablag‘larini yetarli darajada va samarali boshqara olmagan korxonalar modernizatsiya jarayonlaridan ortda qolishi, eskirgan texnologiyalar bilan ishlashi, natijada mahsulot tannarxi oshib, xizmat sifati pasayishiga olib kelishi mumkin. Korxonalarning yuqori kapital sig‘imiga ega bo‘lganligi sababli, asosiy fondlarning oqilona boshqarilishi, amortizatsiya siyosatining to‘g‘ri shakllantirilishi va aylanma fondlar aylanuvchanligini oshirish masalalari hali to‘liq hal etilmagan. Bu esa moliyaviy barqarorlikni ta’minlash, investitsiyalarni jalb qilish va innovatsion rivojlanishga to‘siq bo‘lmoqda [4]. Xo‘jalik hisobidagi korxonalarning fond mablag‘larini boshqarish masalalari jahon miqyosida ko‘plab tadqiqotchilar tomonidan o‘rganilgan. J.M. Keynes (1936) investitsiyalar va kapital samaradorligining makroiqtisodiy nazariyasini asoslab bergan bo‘lsa, u korxonaning kapital resurslaridan samarali foydalanishiga bevosita ta’sir ko‘rsatuvchi muhitni o‘rgandi [5]. J. Van Horne (2002) kapital budjetlashtirish, investitsiy ...