KURS ISHI

KIRISH Xususiy mulkchilik va tadbirkorlikka davlat tomonidan kafolat berilishi va himoya qilinishi har qanday bozor iqtisodiyotining asosiy tayanchlaridan biri hisoblanadi. Jumladan, 2023-yil yakunlari boʻyicha Oʻzbekistonda kichik biznes subyektlari soni 580 mingdan oshib, yalpi ichki mahsulotning qariyb 54,9%ini tashkil etdi [1]. Bu koʻrsatkich 2022-yilga nisbatan 4,5%ga oʻsishni koʻrsatdi va mazkur sektor 4,9 milliondan ortiq aholini ish bilan taʼminladi [2]. Shuningdek, 2023-yilda toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalarning umumiy hajmi 9,8 milliard AQSH dollariga yetdi, bu oʻtgan yilga nisbatan 15%ga yuqoridir [3]. Ushbu investitsiyalarning 70%dan ortigʻi xususiy sektorga yoʻnaltirilgan boʻlib, ularning huquqiy va iqtisodiy himoyasi mamlakat iqtisodiy barqarorligi va rivojlanishining muhim omili sanaladi [3]. Ushbu tendensiyalar xususiy mulk va tadbirkorlikni davlat tomonidan himoya qilish mexanizmlarini doimiy ravishda takomillashtirish zaruratini yanada kuchaytirmoqda. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotida kuzatilayotgan global inqirozlar, geosiyosiy keskinliklar va texnologik inqiloblar sharoitida xususiy mulk va tadbirkorlikka boʻlgan tahdidlar ham ortib bormoqda. Mulk huquqlarining kafolatlanmaganligi, korrupsiyaning yuqori darajasi, qonunchilikdagi boʻshliqlar va institutsional zaifliklar tadbirkorlik muhitiga salbiy taʼsir koʻrsatadi. Oʻzbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tomonidan ilgari surilgan "Yangi Oʻzbekiston" strategiyasida [4] xususiy sektorning rolini oshirish va investitsion jozibadorlikni taʼminlash ustuvor yoʻnalishlardan biri sifatida belgilangan. Bu esa davlatning mulk huquqlarini himoya qilish, biznes yuritish sharoitlarini yaxshilash va tadbirkorlarning faoliyatiga asossiz aralashuvlarga chek qoʻyish borasidagi siyosatini chuqur tahlil qilish va takomillashtirish zaruratini keltirib chiqarmoqda. Ushbu kurs ishi aynan shu dolzarb muammolarni hal etishga, yaʼni xususiy mulk va tadbirkorlikni himoya qilish samaradorligini oshirish boʻyicha ilmiy asoslangan yechimlarni taklif etishga qaratilgan. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi boʻyicha jahon iqtisodiyot nazariyasida bir qancha muhim tadqiqotlar mavjud. Masalan, Ronald Coase (1960) oʻzining "Mulk huquqi muammosi" asarida tranzaksiya xarajatlari mavjud boʻlmagan sharoitda mulk huquqlarining samarali taqsimlanishini koʻrsatib bergan va institutsional nazariyaning asoslaridan bi ...